$(document).ready(function () { $(".validate").validationEngine(); });
Thứ năm, 18-01-2018 | 10:31GMT+7

Bài dự thi: Làng nghề, nghệ nhân hội nhập và phát triển - Phát triển du lịch làng nghề tại thành phố Hà Nội

TBV - Làng nghề không chỉ tạo ra sản phẩm nhằm đáp ứng các nhu cầu sinh hoạt của con người, mà làng nghề còn là một “báu vật văn hóa” của dân tộc. Vì vậy việc khai thác thế mạnh du lịch làng nghề vừa tạo thêm công ăn việc làm, góp phần chuyển dịch kinh tế nông thôn, vừa giáo dục và quảng bá hình ảnh văn hóa Việt Nam.
Tiềm năng khai thác còn rất lớn

Hà Nội là mảnh đất ngàn năm văn hiến, từ khi sát nhập thêm tỉnh Hà Tây (năm 2008) Hà Nội lại được bổ sung thêm những sắc màu văn hóa dân gian của xứ Đoài. Trong đó, làng nghề là một trong những thành tố văn hóa nổi bật, có thể kể đến một số làng nghề truyền thống tiêu biểu như lụa Vạn Phúc, sơn mài Hạ Thái, thêu Quất Động, làng chuồn chuồn tre Thạch Xá, tò he Xuân La, rối nước Đào Thục….

Các làng nghề này có tiềm năng du lịch rất lớn bởi đều là những làng nghề lâu đời, có những làng nghề là độc nhất trên cả nước. Nhiều sản phẩm làm ra có tính trưng bầy, triển lãm và văn hóa sâu sắc như tò he, sơn mài hay tranh thêu…Nhưng hình ảnh của những sản phẩm này chưa thật sự đến gần với các doanh nghiệp và bạn bè quốc tế khi chỉ thi thoảng xuất hiện ở những hội chợ lớn.
 

Nghệ nhân Vũ Huy Mến đang say sưa vẽ các tác phẩm sơn mài.

Ở các làng nghề, đa phần lao động đều là nông dân, ngoài thời gian vụ mùa, cấy hái ra thì họ dành hết thời gian để làm nghề, vừa là sinh kế nuôi gia đình vừa là để giữ nghề không bị ngắt quãng giữa chừng. Trong đó có nhiều khoảng thời gian hàng hóa ế ẩm, không có đầu ra, làng nghề như đứng im trong sự sôi động của kinh tế thị trường. 

Mặc dù những làng nghề này có tiềm năng khai thác du lịch nhưng vẫn chưa thể tận dụng được thế mạnh vốn có của mình. Có thể lấy ví dụ như làng gốm Bát Tràng và lụa Vạn Phúc, đây là 2 trong số 7 làng nghề cổ ở Hà Nội, đã được công nhận là làng nghề du lịch. Điểm nổi bật của gốm Bát Tràng và lụa Vạn Phúc là hình thành được khu trưng bày sản phẩm ngay tại đầu làng, khách hàng đến với Bát Tràng, Vạn Phúc không chỉ để mua hàng nữa mà còn để tham quan, tìm hiểu và thực hành làng nghề tại chỗ. Từ đó các dịch vụ đi theo như ăn uống, nhà nghỉ, đồ lưu niệm, trông giữ xe cũng hình thành, góp phần giải quyết phần nào việc làm cũng như tạo sử chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn.

Còn ngược lại nhiều làng nghề khác còn chưa tận dụng được thể mạnh của mình như sơn mài Hạ Thái, thêu Quất Động, điêu khắc đá Nhân Hiền (đều ở huyện Thường Tín), các sản phẩm làm ra chỉ được trưng bầy tại nhà nghệ nhân. Các tuyến giao thông kết nối chưa có, cũng như việc xây dựng hình ảnh làng nghề còn chưa thật sự mạnh.

Xây dựng tour du lịch

Làng nghề đóng một vai trò rất lớn trong thu nhập của người dân, những huyện ngoại thành Hà Nội có đến hàng trăm làng nghề. Nếu như xây dựng được một lịch trình du lịch làng nghề thì sẽ đem lại hiệu quả kinh tế rất lớn. Bên cạnh quảng bá được hình ảnh sản phẩm nghề, mà còn là cầu nối giữa các doanh nghiệp tiêu thụ, phân phối sản phẩm.

Để có được một lịch trình du lịch thu hút khách thì trước tiên cần phải xây dựng khu trưng bày các sản phẩm làng nghề, coi đây là điểm mấu chốt trong lịch trình, điểm đầu tiên mà khách du lịch tìm đến.
Như ở huyện Thường Tín, làng nghề có nhiều sản phẩm bắt mắt nhất độc đáo như sơn mài Hạ Thái, cho dù đã được công nhận là làng nghề du lịch từ lâu  nhưng từ khi được công nhận đến nay không mấy khách du lịch đến làng, có đến cũng chỉ là tự phát, làng chưa thể níu chân du khách. 

Theo Nghệ nhân Vũ Huy Mến - Hội viên Hội làng nghề sơn mài Hạ Thái thì hiện tại nghệ nhân như chúng tôi chỉ trưng bày sản phẩm tại nhà, thi thoảng có khách vô tình tìm đến xem, xem xong họ lại đi, hầu như không để lại mấy ấn tượng với họ, chúng tôi cũng rất mong chính quyền các cấp nghiên cứu xây dựng khu trưng bày, những nghệ nhân như chúng tôi sẵn sàng đóng góp tác phẩm đẹp nhất.
Bên cạnh đó, những sản phẩm sơn mài Hạ Thái thường là có xương là những sản phẩm của các làng nghề lân cận như tiện gỗ ở Nhị Khê, tiện đá Nhân Hiền hay lược sừng Thụy Ứng, việc hình thành khu trưng bày sản phẩm sẽ đồng loạt giới thiệu nhiều sản phẩm làng nghề cùng một lúc. Một số làng nghề hấp dẫn du khác bằng tính thực hành như nặn tò he, vẽ sơn mài, thêu ren tranh có thể đưa vào khu trưng bày để du khách trải nghiệm, nhất là đối với du khách nước ngoài.
 

Các mẫu comple độc đáo của làng Vân Từ.

Để kết nối được du khách cần có hệ thống giao thông thuận tiện, có thể lấy ví dụ ngay như tại làng Hạ Thái, tuyến xe buýt số 08 (Long Biên – Đông Mỹ) còn cách làng 2km, hoàn toàn có thể mở rộng tuyến buýt này về làng để cho du khách dễ tìm đến. Hơn nữa, để xây dựng được tour du lịch làng nghề cần thu thập đầy đủ thông tin, tài liệu lịch sử về làng nghề và biên tập thành một cuốn sổ tay, tại trưng bày làng nghề. Việc tổ chức các hội thi tay nghề cũng đóng vai trò xúc tác rất lớn vào việc quảng bá hình ảnh sản phẩm làng nghề. Từ việc du lịch được phát triển, chuỗi liên kết làng nghề được nhấn mạnh, sản xuất hàng hóa sẽ dần đi lên quy mô lớn hơn, chỉn chu hơn và tinh tế hơn.

Ổn định cơ cấu kinh tế

Cả nước đang đẩy mạnh xây dựng nông thôn mới, trong kinh tế nông thôn vẫn luôn duy trì một cơ cấu kinh tế đủ 3 lĩnh vực nông nghiệp – công nghiệp và dịch vụ. Trong đó, nông nghiệp lấy sản xuất theo hướng hàng hóa lớn làm trọng tâm nhằm mục đích nhu cầu của thị trường, đối với các làng nghề sản phẩm của họ chính sản phẩm thủ công mỹ nghệ, đẩy mạnh loại sản phẩm này nhưng phải tận thu được toàn bộ giá trị của sản phẩm đó là du lịch và công dụng. Để có thể hình thành được các khu trưng bầy, các cơ quan chức năng có thể sử dụng kinh phí của địa phương, nguồn vốn xã hội hóa và cần có một kế hoạch dài hạn, tổng thế, chiến lược, tầm nhìn để phát triển du lịch làng nghề.

Ngoài ra, các ngân hàng thương mại cũng cần có một cơ chế vay vốn thông thoáng hơn đối với các hộ sản xuất làng nghề, coi đây là động lực phát triển kinh tế địa phương. Việc hình thành các Hợp tác xã làng nghề có thể là một phương kế tốt trong thời buổi hội nhập kinh tế thế giới, nhất là khi chúng ta đã gia nhập TPP, kinh tế tập thể sẽ là điểm tựa tốt cho  giao thương, hội nhập.

Theo ông Lưu Văn Phú – Phòng Kinh tế huyện Thường Tín, huyện đang có 46/126 làng có nghề nên việc phát triển kinh tế - du lịch làng nghề có vai trò rất quan trọng trong kinh tế nông thôn cũng như bộ mặt xây dựng nông thôn mới. Có nhiều làng nghề cổ truyền, độc đáo đang được huyện nghiên cứu đẩy mạnh phát triển du lịch theo tour liên kết với các doanh nghiệp du lịch, hy vọng sẽ sớm phát huy được hết tiềm năng kinh tế - du lịch của làng nghề.
 
Bài và ảnh Nguyễn Văn Công