$(document).ready(function () { $(".validate").validationEngine(); });
Thứ năm, 24-08-2017 | 10:46GMT+7

Kỳ công nghề đan vợt xúc cá của người Thái ở Chiềng Khoang

TBV - Thường chọn nơi gần sông, suối làm nơi cư trú, sống bằng nghề săn bắn, hái lượm, bắt tôm, cá… vì vậy, đồng bào dân tộc Thái đã tạo ra vợt xúc cá làm dụng cụ đánh bắt và nghề đan “vợt xúc cá” cũng ra đời. Theo thời gian việc đan “vợt xúc cá” đang dần bị mai một nhưng nét đẹp văn hóa ấy vẫn luôn được đồng bào dân tộc Thái ở xã Chiềng Khoang, huyện Quỳnh Nhai (Sơn La) gìn giữ.
Kỹ thuật làm vợt xúc cá

Chính vì người Thái thường chọn nơi cư trú có nguồn nước, dòng sông, con suối để thuận lợi cho việc khai hoang đất làm ruộng, trồng lúa. Họ đã tự chế tạo ra vợt làm dụng cụ đánh bắt tôm, cá ở sông, suối để cải thiện bữa ăn hàng ngày. Vợt xúc cá có hình túi, mắt vợt nhỏ 0,3 - 0,4cm2, đáy vợt tròn nhỏ khoảng 7cm, miệng rộng 60 - 70cm, được cạp với thanh tre nhỏ uốn thành hình tam giác.

Trước đây, nguyên liệu đan vợt được làm từ vỏ cây pán, cây po mọc tự nhiên trong rừng. Vỏ cây có 2 lớp, cạo phần vỏ ngoài lấy phần trong phơi khô, xe thành những sợi nhỏ dẻo, chắc để đan vợt. Cũng bởi công đoạn nặng nhọc này mà trước đây làm vợt xúc cá  chỉ do đàn ông đảm nhiệm. Bây giờ người dân không mất nhiều công làm sợi cây po, cây pán nữa mà chuyển sang đan vợt bằng dây dù, bởi sự tiện lợi là có sẵn ngoài thị trường mà vợt làm bằng dây dù ngâm nước được lâu và bền hơn.
 

Vợt xúc cá khi đan xong được chăm chút rất cẩn thận.

Người Thái có câu “Con trai làm biết làm thợ, đan lát, con gái làm thổ cẩm, thêu thùa”. Những công việc nặng trong gia đình như làm thợ mộc, làm nhà cửa là công việc của người đàn ông. Còn phụ nữ thường gắn với những công việc nhẹ hơn, như: Nuôi gà, trồng rau, nấu nướng, thêu thùa… phục vụ gia đình. Và bây giờ phụ nữ và trẻ nhỏ cũng có thể đảm nhiệm công việc làm vợt. Vợt xúc cá dùng để xúc ở các khe suối, bờ ao, sản phẩm thu được thường là tôm, cua, cá…

Khi vợt xúc cá trở thành hàng hóa

Đến Chiềng Khoa, huyện Quỳnh Nhai, hình ảnh đầu tiên bắt gặp là nhóm bà con ngồi tụm ba, tụm năm bên hiên nhà, dưới bóng cây với những đôi tay khéo léo, thoăn thoắt luồn những sợi dây dù đan vợt xúc cá.

Bà Lò Thị Sen, bản Nà Pát, 50 tuổi, là người có thâm niên trong việc đan vợt xúc cá, cho biết: “Tôi biết đan vợt năm 30 tuổi, do mày mò học làm theo đàn ông trong bản. Lúc đầu, chỉ đan vợt dùng trong gia đình, sau thấy nhiều người đến mua nên đan nhiều để bán, đan khoảng 4 -  5 ngày xong 1 cái. Ở đây người già, trẻ nhỏ từ 11 tuổi trở lên đều biết đều biết đan”. 

Còn ông Cà Văn Hỏa, bản Ca với 6 thành viên cũng ngồi quây quần cặm cụi đan vợt. Niềm nở tiếp khách ông Hỏa tươi cười: Người dân ở bản này hầu như ai cũng biết đan vợt. Mỗi chiếc vợt bán được 50 nghìn đồng. Tranh thủ thời gian rảnh rỗi cả nhà cũng đan được 10 – 15 cái mỗi tháng, có thêm thu nhập phục vụ sinh hoạt gia đình.

Vợt xúc cá” một nét văn hóa của người Thái

Trong phong tục của người Thái, “vợt xúc cá” còn được sử dụng trong các lễ cúng bái, lúc tiễn đưa người chết đi chôn cất, khi xong việc dùng vợt khua quanh mộ người chết để “Khék khuon”, “Xỏn khuon” dịch nghĩa là “Gọi hồn” hay “Xúc hồn” người tham gia đưa đám về nhà, không cho đi theo người chết. Việc dùng vợt xúc cá trong tục cúng bái đã trở thành nét văn hóa độc đáo trong đời sống tinh thần của đồng bào người Thái.

Khoảng 8 năm trở lại đây, bà con tích cực đan vợt xúc cá, sản phẩm người dân làm ra được người ở các nơi khác đến đặt mua. Vợt bà con đan rất chắc, bền nên làm ra đến đâu bán hết đến đấy, bày bán tại các phiên chợ huyện.

Ngày nay đan “vợt xúc cá”ở Chiềng Khoang không chỉ lưu giữ nét văn hóa độc đáo của đồng bào dân tộc Thái, mà con giúp người dân có thêm thu nhập.
Quốc Định