$(document).ready(function () { $(".validate").validationEngine(); });
Thứ năm, 24-05-2018 | 10:52GMT+7

Làng nghề đèn lồng phố cổ Hội An

TBV - Thành phố Hội An (Quảng Nam), khu du lịch gắn liền với các kiến trúc cổ kính, những hội quán, miếu, chùa mang dấu tích của người Nhật Bản và Trung Hoa. Bên cạnh đó, Hội An còn thu hút khách du lịch bởi vẻ đẹp huyền ảo của những chiếc lồng đèn thắp sáng mỗi đêm trên con đường dọc ven sông Thu Bồn. Ít ai biết rằng những chiếc lồng đèn được chính người dân nơi đây tạo nên, và làng nghề đèn lồng đã tồn tại hơn 400 năm trên mảnh đất phố cổ này.
Hội An vẫn giữ tập quán dùng đèn dầu và treo lồng đèn của người Trung và Nhật, chính vì thế đèn lồng trở thành biểu tượng nơi đây. Bất cứ ai đến đây cũng đều ngỡ ngàng trước những ánh đèn lồng lung linh huyền ảo nghiêng bóng xuống dòng sông Thu Bồn. Nhất là những đêm 14 âm lịch hàng tháng, phố cổ Hội An như quay ngược về quá khứ khi các phương tiện giao thông đều không qua lại và đèn lồng được thắp sáng đồng loạt thay cho ánh điện thường ngày. Đèn lồng Hội An được đánh giá là mang những giá trị tạo hình, thẩm mỹ và văn hóa thuần Việt, đã được Chi cục Tiêu chuẩn - Đo lường chất lượng Quảng Nam công bố tiêu chuẩn với 9 kiểu dáng gồm các đèn hình tròn, bát giác, lục giác, hình trái bí, củ tỏi, hình thùng, hình quả đu đủ, hình bánh ú, hình dù…
 
Chiếc đèn lồng ngày xưa vốn rất đơn giản, chỉ là những chiếc đèn lồng tre bọc vải với các kiểu dáng, thiết kế quen thuộc như đèn tròn, đèn tỏi, đèn quả na… Đèn lồng Hội An ngày càng phong phú và đa dạng không chỉ phô diễn màu sắc, hình dáng, kích cỡ mà còn biến tấu với nhiều kiểu như thêu ren gắn với các biểu tượng, di tích văn hóa, lịch sử ở địa phương và khu vực, thêu chữ thư pháp… Tất cả đều được thực hiện dưới bàn tay khéo léo và khối óc tài hoa của những người thợ thủ công mỹ nghệ nơi đây.
 

Đèn lồng Hội An ngày càng phong phú và đa dạng gắn với các biểu tượng, di tích văn hóa, lịch sử ở địa phương và khu vực.
 
Những chiếc đèn lồng trông đơn sơ nhưng để làm nên chiếc đèn lồng xinh xắn, độc đáo là cả một quá trình đòi hỏi sự tỷ mẫn, từ khâu thiết kế hình dáng đến chọn nguyên liệu, màu sắc, tranh vẽ và cả kỹ thuật lắp ghép… Người thợ làm đèn lồng phải có lòng yêu nghề và sự say mê sáng tạo mới có thể thổi hồn vào từng sản phẩm, biến mỗi chiếc đèn lồng thành một tác phẩm nghệ thuật thực sự.
 
Nguyên liệu chính để làm lồng đèn là tre và vải lụa. Tre phải là loại già còn tươi, người thợ sẽ chẻ ra rồi cưa cắt thành từng khúc theo quy cách của mỗi mẫu đèn. Để bảo đảm độ bền và tránh mối mọt, người thợ còn phải nấu kỹ tre rồi ngâm 10 ngày trong nước muối. Sau khi phơi khô, tre được chẻ rồi vót thành từng nan mỏng tùy theo yêu cầu của mỗi loại đèn. Vải bọc phải là vải xoa hoặc lụa tơ tằm có độ dai để khi căng dán không bị rách. Tùy theo màu sắc của vải mà đèn sẽ có những ánh sáng khác nhau, từ màu đỏ rực rỡ đến sắc xanh dịu ngọt, màu vàng tươi vui…
 
Quy trình làm đèn lồng gồm hai công đoạn chính: làm khung tre và bọc vải. Trước tiên nan được gắn vào hai đầu vòng gỗ để định hình khung và kết nối bởi những sợi dây dù, tiếp đến người thợ phải chỉnh sửa để có một khung đèn cân xứng. Vải được cắt trước thành nhiều mảnh theo kích thước của đèn, người thợ sẽ bôi keo lên các nan khung rồi dán vải lên khung đèn. Việc căng vải đòi hỏi phải rất khéo léo để căng thẳng ở góc các đoạn cong. Sau khi dán xong vải, người thợ sẽ dùng kéo cắt tỉa những phần dư thừa. Tiếp đến khung đèn sẽ được vẽ hay trang trí trước khi gắn chuôi vào để hoàn thành sản phẩm.
 

 
Theo các nghệ nhân đèn lồng, thời gian từ khi vót nan cho đến khi dán xong lồng đèn, cộng với ba công vẽ và trang trí là vừa đủ 4 ngày. Ngoài những sản phẩm đèn lồng theo cách truyền thống, những nghệ nhân đèn lồng Hội An ngày nay còn nghiên cứu, sáng tạo nên những loại đèn lồng có thể xếp gọn để dễ mang đi xa… Nhiều cơ sở còn thực hiện làm đèn lồng theo mẫu mã và đặt biểu tượng theo nhu cầu của du khách. Hiện nay, Hội An có 43 hộ cá thể kinh doanh sản xuất đèn lồng với hơn 170 lao động, mỗi năm sản xuất khoảng 150.000 sản phẩm đèn lồng với doanh thu hơn 4 tỷ đồng. 
 
Lồng đèn Hội An ngày càng trở nên gần gũi thân quen hơn với mỗi con người và được sử dụng như vật dụng trang trí hết sức bình dân mà vẫn giữ được nét đẹp sang trọng và rực rỡ vốn có trong các gia đình Việt. Nhờ làng nghề làm lồng đèn ngày càng phát triển tạo việc làm cho hàng trăm lao động địa phương và góp phần quảng bá hình ảnh của chiếc đèn lồng truyền thống gần gũi hơn với người tiêu dùng trong và ngoài nước.
 
Bài và ảnh Trần Quang Phúc