$(document).ready(function () { $(".validate").validationEngine(); });
Thứ năm, 06-12-2018 | 14:12GMT+7

Làng nghề thúng chai Phú Mỹ (Phú Yên): Vươn mình ra thế giới

TBV - Nằm trên vùng Duyên hải Nam Trung Bộ và có đường bờ biển dài vì thế tỉnh Phú Yên là nơi có điều kiện thuận lợi để hình thành nhiều làng chài gắn với nghề đánh bắt hải sản lâu đời. Theo đó, nghề đan thúng chai Phú Mỹ xã An Dân, huyện Tuy An cũng ra đời, sản phẩm chính là những chiếc thúng chai - “người bạn” thân thiết với mỗi ngư dân.
Đưa sản phẩm ra thị trường thế giới

Làng nghề Phú Mỹ vốn được gọi với cái tên là “làng thúng chai”. Những chiếc thúng trong kí ức của người dân vùng biển cả không chỉ là phương tiện mưu sinh mà còn là vật dụng ẩn chứa bao thương nhớ, chứng kiến cuộc sống thăng trầm người dân nơi đây. Tên gọi “thúng chai” xuất phát từ nguyên liệu bột cây chai khi trộn với dầu hỏa cho ra dầu rái- yếu tố chính quyết định thành bại của sản phẩm. 
Từ bao đời nay, người dân thôn Phú Mỹ vẫn giữ nghề làm thúng chai truyền thống. Ít ai nhớ chính xác thời điểm hình thành làng nghề, nhưng với những người dân nơi đây, nghề đan thúng chai là nghề gắn với nghiệp đi biển. Nghề được truyền dạy từ đời này qua đời khác, vừa là công ăn việc làm, vừa là cái nghề gắn bó tạo nên một nếp sống lâu đời của người dân Phú Mỹ.

Thúng chai được sử dụng để đánh bắt hải sản gần bờ như câu mực, lặn sò, kéo lưới hoặc dùng để đua tranh trong các cuộc thi, lễ hội cầu ngư hàng năm. Không chỉ phục vụ ngư dân trong tỉnh, làng nghề thúng chai Phú Mỹ còn cung cấp sản phẩm cho các thị trường khác trong nước ở các tỉnh ven biển từ Quảng Ngãi đến Tiền Giang. Nhờ giá rẻ, chất lượng vượt trội nên sức tiêu thụ của sản phẩm thúng chai Phú Mỹ rất tốt, làng nghề đôi khi làm không kịp cung ứng cho thị trường. Nhiều năm qua, thúng chai Phú Mỹ còn xuất khẩu đi các nước trên thế giới như: Thái Lan, Thụy Sĩ.
 

Lượng sản phẩm thúng chai được tiêu thụ trên thị trường ngày một tăng, từ năm 2011, thông qua một số công ty đầu mối ở TP. Hồ Chí Minh, 125 chiếc thúng chai ở Phú Mỹ được xuất khẩu sang thị trường Thái Lan. Năm 2012, phía Thụy Sỹ đã nhập 200 chiếc thuyền thúng đầu tiên của Phú Mỹ. Không chỉ Thái Lan, Thụy Sỹ mà tiếng tăm của làng thuyền thúng Phú Mỹ còn nhận được đơn đặt hàng nhập khẩu số lượng lớn sang các nước Đông Nam Á, Tây Âu. Cuối năm 2015, Thái Lan tiếp tục đặt hàng nhập khẩu 1250 thúng. Đến đầu năm 2016, phía Thụy Sỹ đã nhập 1400 thuyền thúng của Phú Mỹ. Từ đầu năm 2018 đến nay, người làm nghề truyền thống đan thúng chai Phú Mỹ xuất khẩu 60 sản phẩm sang Trung Quốc. Và mới đây, một số hộ ở đây tiếp tục được các thương lái đặt hàng 180 sản phẩm, đường kính từ 2-2,5m. 

Kỹ thuật đan thúng độc đáo

Đan thúng chai là nghề khó, đòi hỏi người thợ phải có đôi tay khéo léo, khỏe mạnh, có kinh nghiệm và kỹ thuật tốt. Do vậy, người làm thúng chai phải giữ uy tín của mình bằng cách sản phẩm làm ra phải bền, đẹp. Theo lời những thợ thuyền lâu năm của làng: Làm thuyền cũng cần có cái tâm, không được làm ẩu, không được thiếu trung thực với khách hàng dù trong bất cứ hoàn cảnh nào, đó mới là người thợ của làng thuyền thúng Phú Mỹ.
 

Nằm bên dòng sông Nhân Mỹ, người dân nơi đây khai thác tre dọc bờ sông, loại tre tại Phú yên chịu nước rất tốt và độ dẻo cao, không bị giòn gãy khi đan có thể làm ra những chiếc thuyền thúng chất lượng tốt, phục vụ ngư dân. Nghề này cần sự đồng lòng, phối hợp từ nhiều người. Thế nên, cùng một nghề mà có nhiều thợ phụ trách nhiều công đoạn: thợ vót nan, thợ lận, thợ đan, thợ nức vành, thợ trét dầu, phân bò…

Trước hết, người thợ chặt tre phải chọn loại tre mỡ già độ 60% trở lên, mọc ở vùng đất cát, dọc các bờ sông càng tốt. Sau đó vót nan tỉ mỉ, chuyển qua cho thợ đan mê, lận vành rồi phơi khô, tiếp tục với công đoạn trét phân bò, rồi mới đến trét dầu rái. Đặc biệt, người dân nơi đây dùng phân bò để lấp đầy từng kẽ nan. Bên cạnh đó những người thợ lận thúng bằng kĩ thuật hầm đất, tức là đào một hầm dưới đất làm khuôn. Rồi đưa mê thúng đã đan xuống hầm đất và bắt đầu lận vòng thúng, vành sao cho tròn đều, cân bằng, thẩm mỹ. Cũng bởi vì thế mà thúng chai Phú Mỹ dễ di chuyển, cân bằng nên được ngư dân nhiều nơi tin dùng.

Ưu điểm của thúng chai Phú Mỹ là rất khó bị lật, dễ xoay trở trong không gian hẹp bởi dáng vóc tròn xoay. Hơn nữa, thúng nan rách còn đem về trét và vá lại được còn thúng nhựa nếu bị vỡ do đâm va thì không thể sử dụng được nữa.
 

Nghề đan thúng chai không những góp phần bảo tồn, phát huy truyền thống làng nghề ở địa phương mà còn góp phần cải thiện, nâng cao đời sống người dân.

Nghề đan thúng chai không những góp phần bảo tồn, phát huy truyền thống làng nghề ở địa phương mà còn tạo nguồn thu nhập ổn định, từng bước cải thiện, nâng cao đời sống gia đình. Ở Phú Mỹ hiện có 40 hộ làm nghề đan thúng chai, với hơn 120 lao động có thu nhập từ 3 đến 4,5 triệu đồng/người/tháng. Vào những ngày cuối năm, nhu cầu săn bắt hải sản càng tằng cao, nhờ vậy sản phẩm tiêu thụ mạnh, nên người làm nghề đan thúng ở Phú Mỹ có thu nhập khá, với mức từ 350.000-400.000 đồng/lao động chính/ngày và từ 120.000-170.000 đồng/lao động phụ/ngày.

Thời gian qua, chính quyền xã cũng có những mô hình đào tạo, hỗ trợ vay vốn cho người dân phát triển làng nghề. Làng thúng chai Phú Mỹ đã có những bước khởi sắc. Vì vậy, để làng nghề tiếp tục vươn xa, cần có sự quan tâm, liên kết chặt chẽ giữa chính quyền địa phương với cá nhân, tổ chức kinh doanh và người thợ sản xuất thúng chai. Từ đó, tạo điều kiện đầu tư trang thiết bị hiện đại giảm bớt các công đoạn thủ công, mở rộng thị trường, khẳng định thương hiệu, đưa sản phẩm thúng chai Phú Mỹ vươn ra thế giới.
Bài và ảnh Mộc Tâm