$(document).ready(function () { $(".validate").validationEngine(); });
Thứ năm, 06-12-2018 | 14:16GMT+7

Long An: Giữ lửa nghề dệt chiếu lác Long Định

TBV - Làng nghề dệt chiếu lác ở xã Long Định, huyện Cần Đước là một trong những làng nghề truyền thống, nổi tiếng khắp vùng và được khách hàng khắp các tỉnh ưa chuộng, tin dùng...
Theo thống kê, trước đây trên địa bàn tỉnh Long An có 2.301 cơ sở dệt chiếu, thu hút khoảng 4.875 lao động, trong đó tập trung chủ yếu ở các xã Nhựt Ninh, An Nhựt Tân huyện Tân Trụ và xã Long Cang, Long Định, Phước Vân, Long Sơn huyện Cần Đước. 

Nghề dệt chiếu lác đã gắn liền với quá trình đi khai hoang, mở đất của người Việt ở Long An từ những năm đầu của thế kỷ 20. Trải qua bao thăng trầm, đến nay, nghề dệt chiếu vẫn còn tồn tại và phát triển, minh chứng cho một trong những nghề có truyền thống lâu đời của người dân các địa phương ở Long An. Trong đó, xã Long Định, huyện Cần Đước, đã được chọn là địa điểm đại diện trong hồ sơ công nhận nghề dệt chiếu lác ở Long An là Di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia vào tháng 12/2014.

Sản phẩm chiếu rất đa dạng gồm nhiều loại như chiếu đơn, chiếu đôi, chiếu trắng, chiếu màu, chiếu lẫy, chiếu hoa… được tiêu thụ khắp các tỉnh thành trong cả nước nhưng chủ yếu là thị trường thành phố Hồ Chí Minh và các tỉnh miền Đông Nam bộ.
 

Người dân xã Long Định  duy trì và phát triển nghề dệt chiếu.

Nguyên liệu dệt chiếu truyền thống ở Long An có hai loại cây: lác và đay. Cây lác là nguồn nguyên liệu chính gồm hai loại lác hoang và lác trồng. Tuy nhiên, trước sự phát triển của nghề, năng suất và chất lượng lác hoang không đáp ứng được yêu cầu thay vào đó, người dân tự trồng lác để đáp ứng nguồn nguyên liệu. Cây đay là nguồn nguyên liệu sau cây lác và đay được trồng nhiều ở các huyện Đồng Tháp Mười như Mộc Hóa, Tân Thạnh, Vĩnh Hưng.

Nghề dệt chiếu không quá khó nhưng lại khá vất vả vì phải trải qua nhiều công đoạn như cắt, phơi, nhuộm và đan lác thành chiếu. Hầu hết các cơ sở dệt chiếu ở đây có quy mô hộ gia đình và cá thể nhỏ lẻ, nên đều tự trồng lác và sơ chế nguyên liệu bằng phương pháp thủ công. Lác sau khi thu hoạch được chẻ và phơi. Để chuẩn bị cho việc dệt chiếu, người làm nghề phải chuẩn bị sợi trân, được xe bằng tay, bằng máy hoặc mua sợi trân thành phẩm.

Trước khi dệt, người thợ dệt phải rũ lác, đảo lác và mắc sợi đay (sợi dọc, sợi trân) tạo thành mặt sợi dọc trên khung dệt. Khi dệt chiếu cần có hai người: một người ngồi dệt dập khung dạo, một người chuồi sợi ngồi bên cạnh. Đây là quy trình dệt cơ bản đối với chiếu thông thường. Với từng loại chiếu khác nhau, có những nguyên tắc kỹ thuật, cách thức chuẩn bị nguyên liệu đặc trưng khác nhau.

Dệt chiếu có 2 phương pháp cơ bản là dệt chiếu trơn và dệt chiếu hoa. Trong đó, chiếu hoa gồm 2 loại là dệt hoa và in hoa, nhằm tạo hoa văn, đề tài theo mẫu thiết kế sẵn hoặc theo yêu cầu của khách hàng. Có thể kể đến một số loại chiếu dệt hoa thông thường như chiếu phệt, chiếu sọc Miên, chiếu hột mè, chiếu lảy…Về hình thức và chất lượng, dệt hoa đẹp hơn dệt thường và bền màu hơn chiếu in hoa. 
 

Có thể nói, sản phẩm chiếu lác ở xã Long Định, Long An được phân biệt với các vùng khác chủ yếu dựa vào kỹ thuật, nguyên liệu, hình thức và chức năng của từng loại. Ngày nay, các cơ sở dệt còn tạo ra rất nhiều sản phẩm từ nguyên liệu lác đạt yếu tố mỹ thuật cao, phong phú về chủng loại và mẫu mã để phục vụ cho nhiều nhu cầu khác nhau trong nước và xuất khẩu. Có thể kể đến các sản phẩm tiêu biểu như: các loại thảm cói, túi xách, dép cói, nón cói, chiếu du lịch, chiếu nôi, chiếu giường phòng, nệm xe, nệm ghế, gối cói, sọt, khăn chiếu, khay… Bên cạnh đó, cùng với sự phát triển của quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa, bên cạnh phương pháp dệt chiếu thủ công nhiều hộ đã chuyển sang dệt chiếu máy để tiết kiệm nhân công, chi phí sản xuất và đáp ứng đủ số lượng theo nhu 
cầu của thị trường.

Trải qua nhiều thăng trầm, không chỉ riêng những nghề thủ công truyền thống khác, nghề dệt chiếu Long Định, Long An cũng đứng trước nguy cơ mai một. Dù lực lượng lao động ngày càng khan hiếm, nguồn nguyên liệu cũng dần thu hẹp lại, thế nhưng bằng tình yêu dành cho nghề truyền thống của cha ông để lại, người dân xã Long Định vẫn tâm huyết, cố gắng duy trì giữ gìn và phát triển.
 
Bài và ảnh Nguyên Quỳnh