$(document).ready(function () { $(".validate").validationEngine(); });
Thứ năm, 09-11-2017 | 14:01GMT+7

Bài dự thi Làng nghề nghệ nhân hội nhập và phát triển - Nghệ nhân nhân dân Nguyễn Văn Trúc: “Bàn tay vàng” của làng nghề điêu khắc Nhân Hiền

TBV - Người mà chúng tôi đang nhắc đến chính là Nghệ nhân Nguyễn Văn Trúc (sinh năm 1962) tại thôn Nhân Hiền, xã Hiền Giang, huyện Thường Tín, TP. Hà Nội, Ông là một trong hai nghệ nhân nhân dân trên cả nước thuộc lĩnh vực điêu khắc gỗ.
Tiếp bước nghề xưa

Nhân Hiền vốn là một làng nhỏ, nằm ven kinh thành Thăng Long xưa. Không rõ nghề điêu khắc xuất hiện ở làng từ bao giờ, chỉ biết rằng từ đời cụ nghệ nhân Nguyễn Văn Trúc đã rất thành thạo nghề, nhiều thợ giỏi của làng được mời vào kinh thành điêu khắc những bức tượng lớn, thờ ở những ngôi chùa cổ, linh thiêng.

Thừa hưởng truyền thống nghề của cha ông, nghệ nhân Nguyễn Văn Trúc đã được tiếp xúc với điêu khắc ngay từ nhỏ, nhưng kẹt nhẽ, lúc ông còn ở “tuổi ăn tuổi chơi” nghề điêu khắc tượng Phật không phát triển lắm, ông Trúc chỉ học “để biết” chứ chưa xác định sẽ sống chung với nghề cả đời.

Nhập ngũ năm 1980 khi tròn 18 tuổi, Nguyễn Văn Trúc hoàn thành xuất sắc nghĩa vụ quân sự rồi ông quay về quê hương Nhân Hiền năm 1984, và bắt đầu tìm một nghề để sinh sống. Tuy lúc đó nghề điêu khắc chưa phát triển vì “thiên hạ có của ăn của để mới có lễ nghĩa, mới tính chuyện trưng bầy” nhưng ông vẫn quyết định theo nghề với mục đích “chấn hưng” lại làng nghề cũng như làm giàu trên chính mảnh đất quê hương.
 

Nghệ nhân Nguyễn Văn Trúc đang tỉ mỉ tạc tượng.

Giai đoạn từ năm 1978 đến 1988, ông Trúc vừa học vừa làm, rất may là trong làng vẫn còn những cụ tay nghề cao lại rất nhiệt tình truyền dậy cho ông như cụ Nguyễn Văn Thềm, Trần Văn Bình. Bên cạnh việc học tại làng, chàng thanh niên Nguyễn Văn Trúc lúc đó còn tự đi khắp hết các chùa cổ ở Bắc Bộ để nghiên cứu, tìm hiểu lối điêu khắc của người xưa sao cho phong phú, đa dạng.
Năm 1989, ông Trúc chính thức khởi nghiệp khi mở xưởng điêu khắc tượng Phật, thuê một số công nhân ở làng về làm. Do nghề lúc đó không phổ biến trong làng nên gần như không mấy thanh niên biết làm, ông lại “cầm tay chỉ việc” vừa làm vừa đào tạo từng người thợ một. Ban đầu chỉ có vài người thợ, ai nấy cũng “lóng ngóng” nhưng ông tin rằng ai cũng sẽ có điểm khởi đầu để phát triển, vượt qua được điểm xuất phát ắt sẽ đi lên mạnh mẽ.

Từ khúc gỗ thành tác phẩm…

Kinh tế mở cửa, đời sống của nhân dân cũng đầy đủ hơn, chính vì vậy mà tượng Phật để thờ cũng như tượng để cảnh nhận được nhiều đơn đặt hàng, đặc biệt là có cả khách hàng từ Mỹ, Đức, Nhật Bản….Đáp lại nhu cầu của khách hàng, nghệ nhân Nguyễn Văn Trúc còn tranh thủ làm ban đêm, theo ông làm ban đêm còn hiệu quả hơn ban ngày do yên tĩnh nên ông có thể tập trung sáng tác được. Bởi, điêu khắc tượng Phật khác hẳn so với đồ gia dụng, người thợ phải có cái tâm sáng, khi tâm hồn sáng người thợ mới có duyên truyền được nét thần thái vào bức tượng, đặc biệt là ở đôi mắt, phải làm sao cho bức tượng như đang được chính nhân vật hóa thân vào.
 

Tiếng lành đồn xa, rất nhiều chùa chiền trên cả nước về Nhân Hiền đặt hàng ông Trúc với rất nhiều loại tượng khác nhau, nhưng một điểm chung trong các đơn đặt hàng của ông đó là thời gian bao giờ cũng lâu hơn một chút so với mọi nơi. Vốn lâu hơn cũng có lý do của nó, vì ông luôn tâm niệm rằng, mỗi bức tượng mình làm ra phải được chăm chút tỉ mỉ nhất, đó không phải chỉ là bức tượng giao cho khách để lấy tiền mà còn làm tâm huyết, tấm lòng của người nghệ nhân. Tuy thời gian giao hàng thường lâu hơn các nơi khác nhưng không bao giờ sai hẹn, đối với ông, chữ Tín luôn được đặt lên hàng đầu, chữ Tín được thể hiện ở chỗ chất lượng sản phẩm, tính nguyên mẫu, giá trị lịch sử và giá trị nghệ thuật, làm sao khi bức tượng được thờ sẽ tạo được sự lôi cuốn, có được sức sống đối với người chiêm ngưỡng.
 

Một tác phẩm của nghệ nhân Nguyễn Văn Trúc sắp hoàn thiện.
 

Bức tượng mà nghệ nhân Nguyễn Văn Trúc tâm đắc nhất đến nay chính là bức Phật Thích Ca an vị đặt tại chùa Đỏ (Hải Phòng), đây là nức tượng Phật gỗ lớn nhất Việt Nam, cao tới 8,4m, rộng 6m, trong đó thân tượng cao 5,4m, rộng 4,4m và dầy 3,8m, hoàn toàn bằng gỗ mít. Tác phẩm này được ông hoàn hiện trong gần 1 năm, tiêu tốn 60 khối gỗ và có sự giúp sức của 10 thợ phụ.

Một tác phẩm nữa mà ông hết sức coi trọng đó là chế tác tượng 5 vị vua đầu triều Mạc năm 2010, đây là đơn đặt hàng của Hội đồng gia tộc họ Mạc ở Hải Dương. Khó khăn khi làm đó là chưa có mẫu tượng chính thức nào về các vu nhà Mạc, nghệ nhân Nguyễn Văn Trúc phải tìm hiểu tính cách, phong thái của từng vị vua qua tài liệu lịch sử, sau đó đắp tượng đất sét mô phỏng rồi tìm hiểu kỹ nghệ thuật điêu khắc thời Mạc mới bắt tay để tạc. “Tôi đã thức trắng nhiều đêm để hình dung lên dung mạo của các vị vua, sau đó tạc làm sao để tượng toát ra được tính cách, tâm hồn của từng vị, đây có thể nói là tác phẩm để đời của tôi” ông Trúc chia sẻ.

Với những gì đã công hiến, nghệ nhân Nguyễn Văn Trúc đã được rất nhiều các cấp, ngành khen thưởng, biểu dương trong đó nổi bật có chứng nhân Giải Bàn tay vàng của Liên minh Hợp tác xã Việt Nam, và Danh hiệu cao quý Nghệ nhân Nhân dân do Chủ tịch Nước trao tặng năm 2016. 

Nặng lòng truyền nghề cho lớp trẻ

Làng nghề điêu khắc Nhân Hiền được UBND tỉnh Hà Tây (cũ) công nhân là làng nghề truyền thống năm 2005. nhưng số lượng hộ theo nghề chưa chiếm đến một phần ba. Đau đáu với điều đó, nghệ nhân Nguyễn Văn Trúc luôn động viên con cháu trong họ cũng như thanh niên trong làng theo nghề, giữ nghề và phát triển làng nghề, ông sẵn sang dậy miễn phí cho từng người nếu có lòng đam mê.
Đến nay, nghệ nhân Nguyễn Văn Trúc đã truyền nghề cho trên 200 người, trong đó nữ chiếm gần 10% hầu hết tất cả đều sống được bằng nghề, không ít người đã mở xưởng tại các tỉnh như Hưng Yên, Bắc Ninh, Bắc Giang…Tại Nhân Hiền có anh Hoàng Văn Kế là học trò ưu tú nhất của ông, cũng đã được phong Nghệ nhân Hà Nội năm 2015, anh Kế tâm sự “nhờ thầy Trúc mà bây giờ tôi có nghề và có thể làm giầu bằng nghề, thầy chỉ dậy cho tôi từng kỹ thuật nhỏ nhất, đã có nhiều đêm hai thầy trò thức trắng đục tượng, mải mê với tác phẩm làm ra, sau này nhất định tôi cũng sẽ dậy nghề cho lớp trẻ giống như thầy đã dậy cho tôi”.

Hiện tại, xưởng của ông có trên 30 lao động thường xuyên, thu nhập bình quân đạt trên 5 triệu đồng một tháng, trong đó có một phần ba là lao động nữ. Đối với những thợ giỏi ông khoán sản phẩm cho, nếu như làm được ra các tác phẩm tốt thu nhập chính từ đó mà ra.
Bài và ảnh: Lê Minh Tiến