$(document).ready(function () { $(".validate").validationEngine(); });
Thứ hai, 08-01-2018 | 15:49GMT+7

"Báu vật sống” Phan Thị Thuận: Nặng lòng với nghề dệt lụa truyền thống quê hương

TBV - Sinh ra và lớn lên ở làng quê có nghề truyền thống trồng dâu nuôi tằm và ươm tơ dệt lụa nức tiếng từ xưa, nghệ nhân ưu tú Phan Thị Thuận, xã Phùng Xá, huyện Mỹ Đức (Hà Nội) luôn tự hào với quê hương; cần cù, hăng say trong lao động sản xuất; gìn giữ, phát huy nghề truyền thống của cha ông và tạo công ăn việc làm cho nhiều lao động ở nông thôn.
Vượt khó để phát triển
 
Nghệ nhân ưu tú Phan Thị Thuận là một người nặng lòng với nghề trồng dâu nuôi tằm và ươm tơ dệt lụa truyền thống của quê hương Phùng Xá giàu truyền thống cách mạng. Gia đình bà đến nay đã 4 đời làm nghề dệt lụa tằm tơ. Từ lúc còn nhỏ, bà đã sớm tiếp xúc với lá dâu, nong kén, con tằm, tiếng máy dệt và sản phẩm từ làng nghề truyền thống. Khi lớn lên, được gia đình dạy bảo, truyền nghề nên bà càng thêm gắn bó, yêu quý nghề truyền thống của quê hương và gia đình. Bà luôn tìm tòi, nghiên cứu, tìm hướng đi mới để phát triển nghề trồng dâu nuôi tằm và ươm tơ dệt lụa; tìm đầu ra cho sản phẩm và sáng tạo những sản phẩm mới, đảm bảo chất lượng, giá thành phải chăng và phù hợp với nhu cầu của thị trường trong nước và thế giới. Phấn đấu đưa huyện Mỹ Đức (Hà Nội) trở thành “thủ đô dâu tằm” cả nước như lời Cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng đã nói khi về thăm huyện Mỹ Đức vào những năm 60 của thế kỷ XX.
 

Nghệ nhân ưu tú Phan Thị Thuận.
 
Nghệ nhân ưu tú Phan Thị Thuận cho biết: Vào những năm 1963 - 1968, nghề trồng dâu nuôi tằm ở huyện Mỹ Đức phát triển đến cực thịnh. Sau năm 1975, nhà nước có chính sách tập trung cho phát triển nghề dâu tằm. Lúc này, Tổng Công ty dâu tằm tơ Việt Nam xây dựng nhà máy ở các nơi. Trên địa bàn huyện Mỹ Đức, có xây dựng nhà máy ươm tơ Mỹ Đức. Nghề trồng dâu nuôi tằm ở Phùng Xá nói riêng và huyện Mỹ Đức nói chung đang có hướng phát triển mới. Nhiều hộ xã viên, nhiều hợp tác xã, tổ đội sản xuất tập trung phát triển nghề trồng dâu nuôi tằm. Người dân tích cực trồng dâu, nuôi tằm để lấy kén bán cho nhà máy để nhà máy lấy kén ươm tơ và xuất khẩu tơ sang các nước. Tuy nhiên, đến cuối thập niên 80, do cơ chế thị trường, nghề trồng dâu nuôi tằm dần bị mai một, nhiều hộ gia đình bỏ nghề và chuyển sang nghề khác vì nghề trồng dâu nuôi tằm không mang lại hiệu quả kinh tế như trước. 
 
Với lòng yêu nghề, muốn giữ nghề cho con cháu, nghệ nhân Phan Thị Thuận lại càng thêm quyết tâm vượt lên và tìm hướng đi mới cho nghề trồng dâu nuôi tằm. Bà tích cực nghiên cứu, tìm lối thoát cho con kén. Bà nghiên cứu tính năng nhả tơ của tằm và đầu tư nhiều công sức, đúc rút kinh nghiệm và làm ra nhiều sản phẩm từ tơ tằm.
 

Nghệ nhân ưu tú Phan Thị Thuận giới thiệu với du khách về sản phẩm
 lụa tơ tằm truyền thống.
 
Năm 1992, được sự quan tâm của lãnh đạo huyện Mỹ Đức và tỉnh Hà Tây (cũ), nghệ nhân Phan Thị Thuận đã đến nhiều nơi, nhiều vùng để thăm quan, tìm hiểu, học hỏi mô hình phát triển nghề tằm tơ. Cứ ở đâu có nghề tằm tơ là bà lại tìm đến học hỏi, trao đổi kinh nghiệm, rồi bà thành lập hội ươm tơ Mỹ Đức; làm công tác hướng dẫn, giảng dạy và tìm đầu ra cho sản phẩm tơ tằm truyền thống Mỹ Đức. 
 
Năm 2000, bà thành lập Công ty Phong Nam để mở rộng sản xuất kinh doanh các sản phẩm lụa tơ tằm và xuất khẩu ra thị trường nhiều nước trên thế giới, như: Ả Rập Xê Út, Nhật Bản, Anh, Đức, Mỹ, Italya, Thái Lan,… Sản phẩm của bà làm ra đến đâu, tiêu thụ hết đến đấy, với các đơn đặt hàng chủ yếu xuất khẩu đi nước ngoài.
 
Năm 2005, bà tham gia vào Hiệp hội Làng nghề Việt Nam với mong muốn giữ gìn nghề dệt lụa truyền thống Phùng Xá; phát triển mạnh ngành tằm tơ huyện Mỹ Đức. Bà tập trung nghiên cứu thị trường trong nước, bán hàng lụa tơ tằm ở Việt Nam và tìm lối đi cho tơ tằm Việt Nam phát triển.
 

 
  Đến năm 2010, nghệ nhân Phan Thị Thuận được mời tham dự Đại lễ 1000 năm Thăng Long - Hà Nội, từ đó bà càng thêm tự hào về truyền thống văn hóa Thăng Long với nét tài hoa người Hà Nội; tự hào về một thủ đô Hà Nội “văn hiến, anh hùng, vì hòa bình”; Nơi có nhiều làng nghề truyền thống, đặc sắc, giàu giá trị lịch sử văn hóa. Trong niềm vui chung với Hà Nội và cả nước, nghệ nhân Phan Thị Thuận bỗng nghĩ tới việc đổi mới, sáng tạo sản phẩm từ nghề trồng dâu nuôi tằm, ươm tơ dệt lụa truyền thống và bà quyết định đổi tên Công ty thành Công ty TNHH Dâu tằm tơ Mỹ Đức, rồi biến con tằm thành những người thợ để dệt nên những tấm mền bông tơ tằm; làm ra nhiều sản phẩm từ tơ tằm. Bà đã tạo ra được sản phẩm mền bông do con tằm tự dệt độc đáo, tiêu biểu của thủ đô. Từ sản phẩm này bà đã cho ra đời nhiều tấm mền chăn, các loại gối chất lượng cao, giá thành hạ. Hay những sản phẩm mũ ấm, áo rét 100% chất lượng tơ tằm được khách hàng ưa chuộng. Bà còn đi nhiều nơi, như Thái Bình, Yên Bái, Nghệ An, Hà Tĩnh,… để hướng dẫn, dạy bảo cho hàng ngàn nông dân tham gia học tập cách trồng dâu nuôi tằm và những địa phương đó đã phát triển được nghề. Lúc này, bà tuyển thêm công nhân, mở rộng quy mô sản xuất; nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm. Bà trực tiếp hướng dẫn cách nuôi tằm đạt năng suất cao, chất lượng tốt và tổ chức thu mua tằm cho nông dân với giá cao để kích thích họ hăng say sản xuất, tăng thu nhập cho gia đình. 
 
Thành quả đạt được …
 
Với sự mạnh dạn trong đầu tư, tìm tòi, nghiên cứu; dám nghĩ, dám làm, đến nay nghệ nhân Phan Thị Thuận đã làm ra nhiều sản phẩm có chất lượng tốt, bền đẹp, giá cả phải chăng, đáp ứng nhu cầu thị trường trong và ngoài nước. 
 
Nghệ nhân ưu tú Phan Thị Thuận cũng đã giành được nhiều giải thưởng và phần thưởng cao quý của Nhà nước, như: Huy chương vàng Quốc tế năm 2005; Giải thưởng sản phẩm công nghiệp tiêu biểu năm 2006; Năm 2010, bà được nhận giải thưởng sản phẩm nghìn năm Thăng Long với sản phẩm dệt thổ cẩm bằng lụa tơ tằm. Năm 2013, được UBND thành phố Hà Nội cùng Liên hiệp các Hội Khoa học Việt Nam trao tặng Cúp “Thương hiệu vàng nhà nông Việt Nam”, “Doanh nghiệp nổi tiếng chân chính”; Bộ Lao động, Thương binh & Xã hội cùng Tạp chí Gia đình & Trẻ em chứng nhận cho sản phẩm “Lụa tơ tằm do tằm tự dệt” đạt danh hiệu “Mẹ tin dùng, con lớn khôn”. Tổng hội Nông nghiệp và phát triển nông thôn Việt Nam chứng nhận sản phẩm bông tơ tằm do tằm tự dệt đạt danh hiệu: “Sản phẩm vàng nông nghiệp Việt Nam”. Hội Nông dân Việt Nam chứng nhận Sản phẩm bông tơ tằm do con tằm tự dệt đạt danh hiệu: “Sản phẩm nông nghiệp tiêu biểu năm 2014”.
 

Sản phẩm lụa tơ tằm truyền thống của gia đình nghệ nhân ưu tú Phan Thị Thuận.
 
Năm 2015, Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội tặng Bằng khen cho nghệ nhân Phan Thị Thuận vì đã có nhiều đóng góp cho sự phát triển nghề, làng nghề giai đoạn 2009 - 2014. Ngày 10/11/2015, nghệ nhân Phan Thị Thuận được Hội Nông dân Việt Nam tặng Bằng khen với giải pháp sáng tạo mền bông tơ tằm do con tằm tự dệt. Đầu năm 2016, Nghệ nhân Phan Thi Thuận được Quốc Hội nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam tặng “Quốc huy” nhân dịp kỷ niệm 70 năm ngày tổng tuyển cử đầu tiên bầu Quốc hội Việt Nam (6/1/1946 - 6/1/2016). Ngoài ra, Nghệ nhân Phan Thị Thuận cũng giành được nhiều giải thưởng cao quý khác của Đảng, Nhà nước, các Bộ ngành TW và UBND thành phố Hà Nội.
 
Bài và ảnh Văn Bình