$(document).ready(function () { $(".validate").validationEngine(); });
Thứ năm, 15-03-2018 | 14:01GMT+7

Độc đáo tranh bột điệp của hoạ sĩ Đinh Công Tuyến

TBV - Sinh ra và lớn lên bên dòng sông Bạch Đằng giang, hoạ sĩ Đinh Công Tuyến, thôn 5, xã Hiệp Hoà, thị xã Quảng Yên (tỉnh Quảng Ninh) rất đam mê với nghiệp vẽ tranh. Anh là một cây cọ có tên tuổi trong làng tranh Quảng Yên với nghề làm tranh bột điệp.
Học xong cấp 3, anh Đinh Công Tuyến chiều lòng bố mẹ theo nghề vẽ và làm thầy giáo. Ngoài việc dạy học, anh Tuyến cùng với một số anh em hoạ sĩ vẽ tranh để bán. Nhận thấy trên quê hương có rất nhiều điều kiện để có thể cho ra một sản phẩm vừa kết hợp được vẽ và trang trí, anh Tuyến đã mày mò tìm hiểu các dòng tranh hiện đại, kết hợp với các chất liệu dân gian. 

Ở quê hương anh có rất nhiều con điệp (một loại nhuyễn thể hai mảnh vỏ sống dưới lớp đáy cát của các vùng cửa sông, cửa biển), khi tách ruột ra, người dân đổ vỏ điệp bừa bãi, có khi vỏ điệp chất thành núi hoặc vứt khắp nơi. Anh Đinh Công Tuyến nghĩ, vỏ điệp có nhiều, tại sao mình không dùng chất liệu đó để làm thành một dòng tranh vừa kết hợp tranh và bột điệp? Từ ý nghĩ đó, anh Tuyến quyết định bắt tay vào việc sưu tầm, nghiên cứu dòng tranh này, có những lúc tưởng chừng như thất bại nhưng anh không hề nản chí. 

Cứ những ngày được nghỉ, hay không phải đi dạy là anh Tuyến lại lang thang khắp vùng đồng đảo Hà Nam nhặt những vỏ điệp về xay nhuyễn và thử rắc bột điệp lên các chất liệu đá, gỗ, nhựa... Và cuối cùng, sau bao ngày vất vả, anh cũng tìm được ra chất liệu hoàn hảo cho việc kết hợp với những bức tranh mình vẽ với bột điệp. Với dòng tranh bột điệp, anh Đinh Công Tuyến lựa chọn những thể loại, đề tài về nông thôn, bến cá, mùa màng, làng quê, cây đa, bến nước... Bột điệp ánh lên càng làm cho bức tranh như khoác thêm một áo mới lộng lẫy và đẹp lạ thường. 
 

Những tác phẩm tranh bột điệp của họa sĩ Đinh Công Tuyến

Anh Tuyến chia sẻ: “Mới đầu, tôi cũng đã thử rắc bột điệp trên các chất liệu khác nhau nhưng hợp nhất là chất liệu mica mềm. Khi vẽ tranh, tôi phủ lớp bột điệp rồi phun phủ một lớp sơn bảo vệ bên ngoài, bột điệp không bị rơi ra ngoài mà sáng bóng ngay cả khi treo ở trong nhà với ánh sáng của điện”. Thông thường để làm một bức tranh bột điệp, anh mất khoảng 4 tiếng đồng hồ. Khi hoàn thiện, tranh bột điệp không chỉ là sản phẩm mỹ thuật đặc sắc mà còn hàm chứa cả hồn của quê hương trong đó. Cũng theo anh Tuyến, cho biết, để giữ được màu sáng ánh bạc đặc trưng thì vỏ điệp phải được nướng ở nhiệt độ khoảng 800 độ C trong thời gian 1 phút, sau đó đưa vào máy nghiền. Quá trình nghiền cũng chỉ làm trong khoảng thời gian nhất định, vừa đủ để thu được 2 loại gồm bột mịn và bột thô với công dụng khác nhau: Bột mịn vừa có tác dụng phủ toàn bề mặt tranh, vừa tạo độ nhám trên tấm mica mỏng (là mặt phẳng để vẽ) để kết dính với màu sơn; bột thô với những mảnh vỏ điệp còn trông thấy được sẽ dùng để tạo điểm nhấn cho phần chi tiết quan trọng của tranh. Việc sử dụng linh hoạt hai loại bột này phụ thuộc nhiều vào tài năng, ý đồ của hoạ sĩ. Cuối cùng là sử dụng keo nhựa epoxy để tráng từng lớp mỏng lên toàn bộ tranh, khi đông cứng lại sẽ cho ra sản phẩm hoàn chỉnh. 

Việc pha trộn keo nhựa với chất đóng rắn cũng tuân theo tỷ lệ chính xác để không quá mềm gây nhũn tranh, không quá cứng khiến tranh dễ gãy vỡ mà vẫn giữ được độ trong suốt. Như vậy thì màu sắc tranh và ánh xà cừ đặc trưng của bột điệp mới không bị ảnh hưởng, vừa sinh động không thua gì tranh bột màu hay sơn mài, vừa có độ bền cao. Tranh bột điệp lúc này vừa mang tính nghệ thuật, vừa là một món quà lưu niệm đẹp, ý nghĩa cho du khách khi đến Quảng Ninh. 
 

Anh Đinh Công Tuyến đang nghiền vỏ điệp làm trang bột điệp.
 

Các đề tài sáng tác của anh Tuyến rất đa dạng, từ tranh tĩnh vật, tranh phong cảnh quê hương Quảng Yên, Vịnh Hạ Long cho đến các bộ tứ linh, tứ quý... với giá từ vài trăm nghìn tới vài triệu đồng tuỳ kích cỡ, đáp ứng nhu cầu của nhiều đối tượng khách hàng. Sản phẩm tranh bột điệp của Đinh Công Tuyến không chỉ được giới mỹ thuật đánh giá cao mà sản phẩm này còn được địa phương quan tâm chú ý. 

Ông Đinh Công Truyền, bố của họa sĩ Đinh Công Tuyến cho biết: “Tuyến đam mê vẽ tranh từ nhỏ. Sau khi học xong cấp 3, Tuyến thi vào trường Cao đẳng sư phạm Quảng Ninh chuyên ngành Mỹ thuật. Học xong, ngoài thời gian đi dạy học, Tuyến còn đam mê vẽ tranh, có lúc mê vẽ tranh mà quên cả ăn, ngủ. Nhận thấy ở quê hương có các vỏ điệp, kết hợp với nghề tranh bột điệp đã có từ lâu đời ở quê hương, vậy là Tuyến bàn với tôi vay ít vốn mở một xưởng chế tác tranh bột điệp. Ban đầu, tranh làm có nhiều thất bại, nhưng rồi tôi vẫn động viên cháu cố gắng. Và hơn 2 năm miệt mài theo đuổi dòng tranh cổ này, Tuyến đã thành công ban đầu. Có nhiều doanh nghiệp đã tìm đến xưởng của Tuyến để đặt hàng”. 

Hiện nay, ngoài những mặt hàng mà thị xã Quảng Yên đã xây dựng và đưa vào sản xuất theo hướng “Mỗi xã, phường một sản phẩm – OCOP” thì Quảng Yên cũng đang đẩy mạnh xây dựng giới thiệu hai sản phẩm mới cho danh mục “Mỗi xã, phường một sản phẩm - OCOP”, trong đó có tranh bột điệp của anh Đinh Công Tuyến sản xuất thuộc nhóm sản phẩm quà tặng, lưu niệm. 

Anh Tuyến chia sẻ: “Trong thời gian sắp tới, tôi dự định mở các lớp học làm tranh bột điệp cho thanh niên địa phương, để từ đó tạo công ăn việc làm, tăng thêm thu nhập cho họ. Cùng với đó, tôi mong muốn mở rộng dòng sản phẩm này để qua đó quảng bá phong cảnh, con người của vùng đất Quảng Ninh nói chung và văn hoá đặc sắc của vùng đất Quảng Yên nói riêng...”.
Bài và ảnh Long Vũ