$(document).ready(function () { $(".validate").validationEngine(); });
Thứ năm, 13-12-2018 | 10:04GMT+7

Nghệ nhân Mai Thị Kiệm: Người gìn giữ nghề làm chiếu cói Nga Sơn

TBV - Chiếu Nga Sơn, gạch Bát Tràng Vải tơ Nam Ðịnh, lụa hàng Hà Ðông Câu ca dao trên hẳn rất quen thuộc với người dân Việt Nam, khi nhắc đến chiếu cói chúng ta sẽ nghĩ đến ngay chiếu cói Nga Sơn. Đây là loại chiếu mà không ở đâu có sợi cói nhỏ, dài và mềm đặc trưng như ở đây. Ngoài ra, sự đa dạng về kích thước, chủng loại cũng là điểm nổi bật của chiếu cói Nga Sơn. Nổi tiếng là vậy nhưng cũng có những thời gian nghề làm chiếu bị mai một, chỉ cho đến khi các doanh nghiệp Nhật Bản liên kết giúp tiêu thụ thì nghề làm chiếu mới quay trở lại một cách mạnh mẽ.
Nghệ nhân Mai Thị Kiệm (54 tuổi) trú tại xóm 5, Nga Mỹ, Nga Sơn (Thanh Hóa) không chỉ là người gìn giữ được nghề làm chiếu mà còn là người truyền dạy nghề ở nhiều địa phương trên cả nước. 

Chị tươi cười cho biết: Nghề làm chiếu cói là nghề nông nhàn phù hợp với người dân ở độ tuổi nghỉ hưu khoảng tầm 50 tuổi trở lên. Với 20 năm tuổi nghề, chị đã dùng kinh nghiệm của mình đi truyền và dạy nghề khắp tỉnh Thanh Hóa và một số địa phương lân cận như: Nghệ An, Ninh Bình, Thái Bình... Chị chia sẻ việc dạy nghề là tự phát dưới hình thức đào tạo nghề kết hợp sản xuất ra sản phẩm. Hình thức này hiệu quả ở chỗ khi chị đi đào tạo xong có thể giao nguyên liệu cho người lao động để họ hoàn thành sản phẩm, chị đem ra sản phẩm đó đi bán và trả công cho họ. 

Nghề làm chiếu cói ở Nga Sơn đã có từ rất lâu, chị Kiệm cũng không được ai truyền lại mà tự học qua các lớp do chính quyền xã tổ chức hoặc những buổi giao lưu với các nghệ nhân. Từ đó chị đã rất chăm chỉ đi khắp nơi truyền dạy nghề, đem các sản phẩm đi tiêu thụ tại các hội chợ, triển lãm nên chiếu cói Nga Sơn ngày càng phổ biến ở trong nước và quốc tế. Đặc biệt, chị kể lai vào mùa hè là lúc sản phẩm tiêu thụ mạnh nhất vì chiếu cói rất mát mẻ, rất phù hợp khi sử dụng khi trời nóng.
 

Nghệ nhân Mai Thị Kiệm đang đọc báo Thời báo Làng nghề Việt tại Hội chợ quà tặng quốc tế thủ công mỹ nghệ Hà Nội 2018.

Để hoàn thiện 1 sản phẩm chiếu cói bao gồm 2 công đoạn: thu hoạch cói và làm chiếu. Thời gian thích hợp để thu hoạch cói là khoảng tháng 6 đến tháng 9 khi cói dài tầm 1m7, 1m8. Sau đó mỗi chiếu sẽ có 2 người dệt mất khoảng 3-4 giờ để hoàn thành. Nếu muốn dệt chiếu cải hoa thì phải nhuộm phẩm màu cói và phải mất 1 ngày mới dệt được chiếu. Nhìn chung làm chiếu cói khá đơn giản nhưng theo chị Kiệm nó đòi hỏi sự tỉ mỉ cũng như tay nghề chắc chắn mới có thể tạo ra những sản phẩm ưng ý vì chỉ cần sơ suất thì sản phẩm sẽ lỗi, kém chất lượng. Chiếu cói có giá từ 150.000 đến 200.000 đồng tùy loại, do có mức giá phải chăng nên chiếu cói rất được ưa chuộng đặc biệt là với khách hàng đến từ Nhật Bản. Nhờ sự tiếp cận của các doanh nghiệp Nhật Bản và sự giúp đỡ của chính quyền địa phương, chị Kiệm đã có thể đem tiêu thụ sản phẩm của mình và những người thợ khác đến nhiều quốc gia trên thế giới. Chị ấp ủ rằng tương lai sẽ được tham gia một hội chợ triển lãm ở nước ngoài để có thể quảng bá giới thiệu sản phẩm với bạn bè năm châu. 

Việt Nam có rất nhiều làng nghề thủ công truyền thống cùng rất nhiều nghệ nhân nhưng có một nghệ nhân như chị Kiệm định hướng được phát triển nghề làm chiếu cói là rất đáng biểu dương. Tuy hiện nay trên thị trường có nhiều loại chiếu nhựa, mây, gỗ, tre nhưng chiếu cói Nga Sơn vẫn giữ được thương hiệu nhờ việc thích ứng tốt với nhu cầu thị trường và sự đa dạng mẫu mã sản phẩm. Hi vọng rằng trong tương lai chiếu cói Nga Sơn có thể vươn xa hơn nữa và kết hợp với hình thức du lịch sinh thái để góp phần phát triển đất nước và tạo thu nhập cho người dân lao động. 

Chia tay chị Mai Thị Kiệm, tôi chúc chị sức khỏe để có thể sản xuất ra nhiều loại chiếu cói chất lượng hơn nữa và truyền dạy nghề cho nhiều người lao động để giữ vững và phát triển thương hiệu chiếu cói Nga Sơn. 
Bài và ảnh Nguyễn Hưng