$(document).ready(function () { $(".validate").validationEngine(); });
Thứ năm, 13-09-2018 | 10:07GMT+7

Nghệ nhân Nhân dân Nguyễn Bá Mưu: Thổi hồn cho tranh hoa cỏ khô

TBV - “Có rất nhiều vẻ đẹp tiềm ẩn và giản dị xung quanh cuộc sống náo nhiệt đời thường mà đôi khi chúng ta đã vô tình lãng quên. Để kiếm tìm và lưu giữ vẻ đẹp ấy cần phải có tâm hồn đồng điệu, cái duyên với hoa cỏ”, tâm sự của nghệ nhân Nhân dân Nguyễn Bá Mưu.
Duyên với hoa cỏ…
 
Nghệ nhân Nhân  dân Nguyễn Bá Mưu được mệnh danh là “ông tổ” của của dòng tranh hoa lá khô Việt Nam. Năm 2003, ông được trao tặng danh hiệu nghệ nhân Hà Nội. Năm 2010, ông là một trong 14 nghệ nhân tiêu biểu của Hà Nội đồng thời là một trong 20 nghệ nhân tiêu biểu cả nước vinh dự được Chủ tịch nước phong tặng danh hiệu Nghệ nhân ưu tú và kỷ niệm chương vì sự phát triển ngành công thương. Dấu ấn cho cống hiến trong sự nghiệp của ông chính là danh hiệu nghệ nhân nhân dân được phong tặng năm 2016. 
 
Nghệ nhân Nhân  dân Nguyễn Bá Mưu tốt nghiệp khoa trồng trọt của trường Đại học Nông Nghiệp Hà Nội nghành trồng trọt. Ông về công tác tại Bộ Ngoại thương (nay là Bộ Công Thương). Ông được phân công làm tại phòng kỹ thuật xuất khẩu hoa, cây cảnh, đi sâu vào nghiên cứu hoa tươi. Bấy giờ làm việc với hoa  tươi ông đã phải mày mò, tìm hiểu đủ cách để sao cho hoa khi vận chuyển sang các nước khác giữ được độ tươi lâu và không bị dập nát. Sau nhiều chuyến hàng vận chuyển sang nước bạn, ông đã đúc rút ra được nhiều kinh nhiệm để hoa xuất khẩu giữ được độ tươi và không bị dập. Thị trường hoa tươi xuất khẩu chính của Việt Nam thời đó là: Liên Xô (cũ), Tiệp, Đức…Tình cờ, trong thời gian công tác tại đây, ông được gặp gỡ và tiếp xúc với  một doanh nghiệp Nhật Bản – Mitsumi. Ông được giao tìm kiếm nguyên liệu hoa lá khô của Việt Nam để xuất khẩu sang Nhật. Sau khi nhận nhiệm vụ, ông đã đi nhiều nơi, nhiều tỉnh thành trong nước để tìm kiếm nguồn nguyên liệu cho công ty Nhật Bản. Ông đã tìm kiếm được nguồn nguyên liệu và đảm bảo thời gian để giao hàng cho nước bạn. Đây cũng chính là cơ duyên đưa ông đến với tranh ghép hoa, lá khô. 
 
 
Sau một thời gian đi sâu tìm kiếm, nghiên cứu ông bắt đầu thấy yêu thêm thiên nhiên Việt Nam, yêu từng cánh hoa, chiếc lá. Trao đổi với những người bạn Nhật Bản, ông nhận thấy làm tranh từ nguyên liệu hoa, lá khô thực sự rất có tiềm năng và mang lại hiệu quả kinh tế cao, ông thiết nghĩ người Nhật họ có thể sử dụng những nguyên liệu rất bình thường để tạo ra những bức tranh đẹp, tại sao nước mình có sẵn nguyên liệu mà lại không thể tự làm được. Từ đấy, ông đã lên ý tưởng gây dựng một hãng hoa khô Việt Nam.
 
Hoa cỏ mang đậm hồn quê
 
Từ ý tưởng, ông bắt đầu bắt tay vào thực hiện những tác phẩm đầu tiên, từng cánh hoa, từng chiếc lá đều được ông lựa chọn, xử lý hết sức công phu. Sau sự thành công của những tác phẩm đầu tay, ông lại có thêm nhiều động lực để đi sâu vào nghiên cứu, sáng tạo ra thêm nhiều tác phẩm mới. Mỗi bức tranh, mỗi họa tiết cần phải được lựa chọn những nguyên liệu phù hợp. Có những bức tranh cần phải sử dụng nhiều loại lá khác nhau: lá trò, lá giầu nước, lá móng bò…
 
Để làm ra một bức tranh hoa khô lá, người làm tranh cần phải trải qua nhiều công đoạn khác nhau. Đối với công đoạn xử lý nguyên liệu, hoa lá sẽ được sấy khô, tẩm hóa chất cho cánh hoa cứng cáp, sau đó nhuộn trả lại màu tự nhiên cho hoa, xử lý cả bông hoa và cả cuống hoa để hoa khô giữ được màu sắc tự nhiên và mềm mại. Công đoạn khó nhất của làm tranh khô đó là ghép lá, từng chiếc lá với những mảng màu tối sáng khác nhau, người thợ phải dùng đến đôi mắt thẩm mỹ, khối óc sáng tạo và đôi bàn tay khóe léo để chắp ghép từng phần của chiếc lá để tạo được mảng màu sáng tối  hài hòa, sao cho các chi tiết đợc tạo ra luôn mềm mại, sâu lắng và có hồn. Nhờ sự tài hoa của mình mà chưa qua một trường lớp đào tạo nào về hội họa nhưng nghệ nhân Nguyễn Bá Mưu vẫn miệt mài cho ra đời những tác phẩm mang hồn sắc rất riêng. 
 

 
Thổi hồn cho từng bông hoa, chiếc lá. Nghệ nhân Nguyễn Bá Mưu với tình yêu quê hương sâu sắc, mỗi bức tranh của ông đều mang đậm hồn quê, mang hình ảnh thân thuộc như: cổng làng, cầu Thê Húc, phố cổ Hà Nội…Những người xem không khỏi ngạc nhiên trước sự độc đáo của những bức tranh làm từ hoa lá khô, đồng thời là cảm giác xúc động với những hình ảnh quê hương mộc mạc và gần gũi. 
 
Thời gian làm nghề để lại cho ông nhiều kỷ niệm, câu chuyện ấn tượng nhất đối với ông là về người vợ của ngài đại sứ đặc mệnh toàn quyền Ma - rốc. Khi mua hàng tại cửa hàng của ông, bà rất thích thú với những bức tranh độc đáo làm từ hoa lá khô, mong muốn được học để làm ra những tác phẩm tặng cho bạn bè và những người thân thiết. Ông Mưu vui mừng, hào hứng chỉ dẫn các bước làm tranh cho vợ ngài Đại sứ, chỉ sau 3 tháng bà đã có thể tự tay làm những bức tranh để tặng cho các vị khách đến thăm gia đình. 
 
Người thầy tâm huyết 
 
Nghệ nhân Nguyễn Bá Mưu còn là một người thầy tận tâm, nhiệt huyết, mong muốn truyền nghề cho các thế hệ sau. Ông mở các lớp dạy nghề tại nhà cho những người đam mê, yêu thích dòng tranh hoa khô lá. Đến nay, ông đã truyền nghề cho hơn 500 học viên. Nghệ nhân Nguyễn Bá Mưu chia sẻ, để làm một người thợ giỏi trong nghề đòi hỏi người thợ phải nắm bắt đủ 3 yếu tố: Hoa, hoá và họa. Hoa là các chọn lựa nguyên liệu phù hợp, đặc sắc cho bức tranh, cần phải có con mắt tinh tế ngay từ bước lựa chọn nguyên liệu. Hóa là công đoạn xử lý hoa khô, để hoa giữ được nét tự nhiên, mềm mại như hoa tươi đòi hỏi người thợ phải nắm rõ các quy trình xử lý, phối trộn màu một cách tinh tế. Họa - yếu tố quan trọng nhất của một tác phẩm nghệ thuật, để bức tranh tạo được ấn tượng với người xem, ngay từ khi bố trí các họa tiết đòi hỏi người thợ phải có óc sáng tạo, cắt ghép hình khối một cách hài hòa cả về bố cục lẫn màu sắc. 
 

 
Từ những ngày đầu thành lập cho đến nay, cửa hàng của ông luôn thu hút đông đảo khách hàng, những người yêu tranh, yêu hoa cỏ. Các sản phẩm của ông làm ra có mức giá hợp lý, giá thấp hơn hoa khô nhập ngoại. Nghệ nhân đã làm cho hoa lá sống mãi với thời gian. Đưa hoa lá gần hơn với mọi người qua những bức tranh đồng quê, phong cảnh thân thuộc: làng quê Việt Nam, phố cổ Hà Nội, dòng tranh dân gian…Những bức tranh ghép hoa lá khô của nghệ nhân Nguyễn Bá Mưu độc đáo và có giá trị đã được xuất khẩu sang nhiều nước như: Hà Quốc, Nhật Bản…Đặc biệt, ông còn tham dự nhiều cuộc triển lãm lớn trong và ngoài nước, để quảng bá hơn nữa cho dòng tranh hoa, lá khô Việt Nam. 
 
Chia tay nghệ nhân Nhân  dân Nguyễn Bá Mưu, chúng tôi chúng ông thật nhiều sức khỏe để có thể truyền nhiệt huyết, ngọn lửa nghề của mình cho nhiều thế hệ học viên hơn nữa. Chúc cho dòng tranh ghép hoa lá khô sẽ ngày càng phát triển hơn, vươn xa hơn trên thị trường tranh quốc tế. 
 
Bài và ảnh Thuý Hằng - Ngọc Châu