$(document).ready(function () { $(".validate").validationEngine(); });
Thứ năm, 23-08-2018 | 15:59GMT+7

Nghệ nhân Nhân dân Nguyễn Văn Ngoan: Người giữ lửa nghề chạm bạc Đồng Xâm

TBV - Phố Hàng Bạc, Làng Định Công (Hà Nội) thì làng nghề chạm bạc Đồng Xâm (Thái Bình) vẫn luôn là một địa danh nổi tiếng với nghề chạm bạc truyền thống ở Việt Nam. Để gìn giữ và phát triển làng nghề chính là công lao của các nghệ nhân, trong đó có Nghệ nhân Nhân dân Nguyễn Văn Ngoan - người luôn tâm huyết với nghề, mong muốn duy trì phát triển nghề chạm bạc Đồng Xâm.
Người nghệ nhân hết mình vì làng nghề

Với đôi bàn tay khéo léo, đôi mắt thẩm mỹ và khối óc sáng tạo. Cùng với đó là tình yêu nghề sâu sắc, ông đã đạt được nhiều thành công trong sự nghiệp của mình. Một trong những dấu ấn sâu sắc nhất trong cuộc đời sự nghiệp của ông đó chính là danh hiệu cao quý “Nghệ nhân Ưu tú” năm 2010 và danh hiệu “Nghệ nhân Nhân dân” năm 2016. 

Tuổi đã cao nhưng đôi mắt ông luôn sáng lên khi nhắc tới làng nghề chạm bạc Đồng Xâm, ông tự hào kể cho chúng tôi nghe về lịch sử của làng nghề: Làng nghề chạm bạc Đồng Xâm, xã Hồng Thái (Kiến Xương) hình thành và phát triển đến nay đã hơn 600 năm. Theo văn bia tại đền thờ tổ nghề chạm bạc trong làng, vào năm 1428, cụ Nguyễn Kim Lâu là người về đây truyền nghề cho dân làng, người dân bắt đầu làm nghề và sống bằng nghề chạm bạc. Trải qua biết bao thăng trầm lịch sử làng nghề có lúc hưng thịnh, có lúc suy yếu nhưng với lòng yêu nghề, mong muốn gìn giữ làng nghề truyền thống của cha ông để lại các thế hệ nghệ nhân vẫn luôn “giữ lửa” cho làng nghề. Qua thời gian, tích lũy kinh nhiệm của thế hệ đi trước, các sản phẩm của làng nghề ngày một phong phú và tinh xảo hơn với 3 dòng sản phẩm chính: Đồ thờ, trang sức và hàng mỹ nghệ mang giá trị thẩm mỹ cao. Cho đến ngày nay, các sản phẩm chạm bạc của làng nghề như: Đỉnh, vạc, lư hương, đĩa quả, chân đèn, hoành phi, câu đối, các sản phẩm trang sức: vòng tay, dây chuyền, khuyên tai, nhẫn, khánh…rất được khách hàng ưa chuộng và tin tưởng. Chính vì vậy, sản phẩm của làng nghề không chỉ được tiêu thụ trong tỉnh mà còn được tiêu thụ  tại các tỉnh khác như:Hà Nội, Hải Phòng, Nam Định…
 

Nghệ nhân Nhân dân Nguyễn Văn Ngoan đang truyền nghề cho giới trẻ.

Ánh mắt ông ánh lên sự tự hào, hạnh phúc khi chia sẻ cho chúng tôi về những đóng góp cho sự phát triển của làng nghề cũng như tình yêu nghề trong trái tim ông: Tháng 8 năm 2010, ông cùng với những nghệ nhân tâm huyết đứng ra thành lập Hội Mỹ nghệ kim hoàn đá quý chạm bạc Đồng Xâm, đây là nơi để các nghệ nhân, những người làm nghề trao đổi và học hỏi. Năm 2010, nhân dịp kỷ niệm 1000 năm Thăng Long, ông cùng với những người thợ giỏi trong Hội đã cùng nhau chế tác bức tranh bằng chất liệu đồng đỏ với đề tài “Đoan môn Hoàng thành Thăng Long và minh họa Lý Công Uẩn dời đô” với chiều dài 2,8m và chiều rộng 1,8m làm quà tặng nhân dân thủ đô. Bức tranh không chỉ thể hiện nên tình yêu nghề mà đó còn là tình yêu quê hương, đất nước với một tinh thần đoàn kết, gắn bó giữa nhân dân. Ông tham dự cuộc thi sản phẩm của ngành mỹ nghệ kim hoàn đá quý Việt Nam  với bộ tác phẩm “khay cốc rượu mùi” đã đạt giải thưởng “bàn tay vàng” năm 2006. Bên cạnh đó, ông còn tham gia  nhiều cuộc thi và tham dự nhiều hội chợ triểm lãm trong và ngoài nước như: Triển lãm tại Vân Hồ, tại Giảng Võ, tại Cung văn hóa hữu nghị Việt Xô, các triểm lãm của huyện Kiến Xương. Triển lãm hội chợ khu vực đồng bằng bắc bộ ại Thái Bình để giới thiệu và quảng bá sản phẩm của làng nghề chạm bạc Đồng Xâm tới nhân dân trong nước và cả bạn bè quốc tế. 

Tâm sự về nghề…

Nghề chạm bạc là một nghề đòi hỏi có sự công phu, tỉ mỉ, chính xác hoàn hảo tới từng chi tiết, để làm ra một sản phẩm ứng ý, đòi hỏi người thợ phải có một tay nghề rất cao. Các sản phẩm chạm bạc Đồng Xâm độc đáo và tạo được sự khác biệt so với các sản phẩm chạm bạc ở những nơi khác nhờ sự khách biệt về hình khối, mẫu mã sản phẩm phong phú và đa dạng, tinh vi ở cách thức xử lý sáng - tối nhờ tận dụng tốt đặc tính phản quan của chất liệu bạc. Bên cạnh đó còn là sự tinh xảo trong từng chi tiết, sự cẩn thận, tỉ mỉ của những người làm nghề. 

Để trở thành một người thợ giỏi, người thợ cần khéo léo, tỉ mỉ và kiên trì. Vì để làm ra một sản phẩm người làm nghề sẽ phải trải qua 10 công đoạn khác nhau, các công đoạn chính là: Trơn, đấu, đậu, chạm. Trơn có nghĩa là cắt xẻ nguyên liệu, đấu là hàn các chi tiết, thành các hình khối theo yêu cầu của sản phẩm, đậu là có nghĩa là chạm những họa tiết hoa văn. Chạm là kỹ thuật khó nhất, sản phẩm tinh xảo hay không là do chạm và đây là công đoạn đòi hỏi nhiều công sức nhất từ những người thợ. Bên cạnh đó, người thợ cần phải sáng tạo để tạo ra những sản phẩm độc đáo, mới lạ đáp ứng được nhu cầu của khách hàng. Quan trọng nhất, khi làm một người thợ trong nghề chạm bạc rất cần có sự trung thực. Làm bất cứ nghề nào cũng cần đặt chữ tâm lên trên hết, ông Ngoan chia sẻ. 

Nhờ có nghề chạm bạc mà cuộc sống của người dân làng Đồng Xâm ngày càng ổn định hơn. Để tỏ lòng tưởng nhớ công lao của ông tổ nghề - Nguyễn Kim Lâu, với đạo lý uống nước nhớ nguồn, dân làng lập đền thờ ông và đền thờ có tên là Đền Đồng Xâm. Hằng năm, lễ hội đền Đồng Xâm được tổ chức trong 5 ngày từ 1 – 5/4 âm lịch. 

Ngày nay để tỏ lòng biết ơn với thế hệ đi trước, những lớp nghệ nhân, những người thợ luôn cần mẫn, cố gắng sáng tạo, gìn giữ làng nghề chạm bạc Đồng Xâm. Với tay búa, tay ve ngày đêm miệt mài chạm trổ lên những bức tranh về quê hương, đất nước, con người Việt Nam. Không chỉ thế, chính những người nghệ nhân, người thợ ngày nay đang viết tiếp lên những trang sử của nghề chạm bạc Đồng Xuân nói riêng và nghề truyền thống Việt Nam nói chung. 

Chia tay nghệ nhân Nguyễn Văn Ngoan, chúng tôi chúc ông thật nhiều sức khỏe để cống hiến hơn nữa cho làng nghề chạm bạc Đồng Xâm.  
Bài và ảnh Nguyễn Mạnh - Ngô Hằng