$(document).ready(function () { $(".validate").validationEngine(); });
Thứ tư, 31-01-2018 | 09:49GMT+7

Nghệ nhân Phạm Văn Nam: Người tiếp nối nghề truyền thống gia đình

TBV - Trong các làng nghề lâu đời ở đồng bằng sông Cửu Long, có một làng nghề có tuổi đời hàng trăm năm với một nghề khá độc đáo - đó là làng nghề đóng tủ thờ Ấp Ông Non, Xã Tân Trung, thị xã Gò Công (Tiền Giang).
Có thể nói, đối với mỗi gia đình người Việt Nam, tủ thờ có ý nghĩa lớn trong đời sống tâm linh, thể hiện tấm lòng, tình cảm thiêng liêng của con người đối với những người đã khuất. Qua tìm hiểu được biết, nghề đóng tủ thờ Gò Công có từ thế kỷ thứ 17, theo bước chân những người đi khẩn hoang. Đó là các ông Nguyễn Văn Hải, Trần Văn Thêm và Trần Văn Tường từ miền Trung đem theo nghề gia truyền đóng tủ thờ vào đây lập nghiệp. Sau đó, họ đã truyền nghề cho người dân trong vùng.  Kế thừa nghề truyền thống, nhiều thế hệ tiếp nối đã phát huy sáng tạo, đưa nghề đóng tủ thờ Gò Công ngày càng phát triển, tạo được thương hiệu nổi tiếng khắp vùng Nam bộ. Điểm đặc biệt của tủ thờ Gò Công được ưa chuộng vì tủ không đóng bằng đinh, vít. Tất cả các chi tiết đều được làm bằng gỗ nối với nhau bởi mộng, ngàm, khóa chốt và chỉ sử dụng gỗ nhóm 1, 2 như: cẩm lai, gõ, căm xe, thao lao, mun… Cùng với thăng trầm của đất nước, nghề tủ thờ Gò Công cũng trải qua lắm gian nan, có lúc tưởng chừng không vượt qua nổi. Vào giữa thập niên 1980, ảnh hưởng từ suy thoái kinh tế toàn cầu, nghề đóng tủ thờ cũng lâm vào cảnh lao đao. Nhiều nghệ nhân phải bỏ làng đi  khắp nơi kiếm sống bằng nghề đóng bàn ghế. Mãi đến những năm cuối thập niên 1990, nghề tủ thờ mới bắt đầu hồi phục và có bước phát triển nhanh chóng …Hiện toàn xã có gần 200 hộ sống bằng nghề đóng tủ thờ, chiếm khoảng 80% hộ của xã.
 

Sinh ra và lớn lên trong một gia đình có 3 đời làm nghề đóng tủ thờ. Từ khi còn thơ ấu, những chiếc tủ thờ là hình ảnh đẹp đẽ trong tâm trí của nghệ nhân Phạm Văn Nam. Hằng ngày, ngoài giờ đi học Nam thường phụ gia đình những công đoạn đơn giản trong việc đóng tủ thờ. Năm 18 tuổi, sau khi tốt nghiệp phổ thông trung học, Phạm Văn Nam  đã quyết định chọn nghề đóng tủ thờ để tiêp nối nghề truyền thống gia đình. Sau mấy năm kiên trì học hỏi, Phạm Văn Nam đã trở thành thợ và đi làm công cho các trại đóng tủ thờ. Năm 1989, Phạm Văn Nam tròn 24 tuổi, sau khi tích lũy được một số vốn  nho nhỏ, ông đã mạnh dạn mở trại mộc đóng tủ thờ truyền thống mang tên “Hai Á”. Ông tâm sự, “đây là giai đoạn đất nước đổi mới, chính sách cơ chế thị trường, tạo điều kiện cho nghề tiểu thủ công nghiệp phát triển, trong đó có  nghề mộc tủ thờ. Nhờ vậy, công việc sản xuất gặp nhiều thuận lợi, tủ thờ có vị trí trên thị trường”. Trong quá trình sản xuất, cơ sở mở rộng thêm xưởng cưa gia công theo công nghệ mới nên sản phẩm rất đa dạng, phù hợp với thị hiếu, thị trường trong và ngoài nước. Không ngừng học hỏi và chuyên cần trong lao động, học tập kinh nghiệm của các nghệ nhân đi trước, nhằm nâng cao chất lượng sản phẩm. Cụ thể, trước đây tủ thờ chỉ có 3 mặt trụ mặt trước, bản thân đã sáng tạo từ mặt trước của tủ 3 trụ lên 7 trụ, kế tiếp nâng lên 9 trụ và hiện nay là 25 trụ kể cả mặt trước và mặt hông 2 bên. Trên mỗi trụ cẩn xà cừ nếu có yêu cầu … đồng thời làm ra sản phẩm có chạm trổ bình bông, chưng đèn, dĩa trái cây, lư hương… 
 

Tủ thờ do Cơ sở Mộc Hai Á của Nghệ nhân Phạm Văn Nam sản xuất.
 
Từ một cơ sở gia công theo mô hình thủ công bằng tay. Hai Á đã trang bị thêm các loại công cụ bằng máy phù hợp với từng loại chi tiết của tủ thờ truyền thống bằng loại gỗ có giá trị cao, có sắc cạnh hoàn chỉnh, như: máy tiện theo loại trụ (xoắn ốc hoặc cạnh tròn, vuông, ô val…). Nhờ đó, sản phẩm đạt hiệu qủa cao, chính xác hơn và năng suất chất lượng cũng cao hơn. Ông Nam cũng cho biết, mặc dù  nhiều công đoạn được làm bằng máy móc hiện đại, song để giữ nét đặc trưng, trang nghiêm của tủ thờ truyền thống, những chi tiết tạo nét đặc sắc, tinh xảo ở giai đoạn cuối vẫn làm thủ công. 
Thương hiệu tủ thờ Hai Á đã vang xa không chỉ ở khu vực đồng bằng sông Cửu Long mà còn được cả nước biết đến, ngoài ra còn sản xuất bán cho người Việt ở nước ngoài. Hiện nay, mỗi năm cơ sở Hai Á sản xuất gần 350 sản phẩm tủ thờ và đào tạo dạy nghề cho 10 học viên.

Với những nỗ lực không ngừng, Nghệ nhân Phạm Văn Nam, Hội viên Hiệp hội Làng nghê Việt Nam, chủ Cơ sở Mộc Hai Á đã đạt được nhiều thành tích về chất lượng. Năm 2011 đạt giải sản phẩm tiêu biểu Hội thi sản phẩm thủ công mỹ nghệ lần thứ 7 cup Thăng Long 1000 năm. Huy chương vàng danh hiệu “Hàng Việt Nam chất lượng cao” phù hợp tiêu chuẩn. Danh hiệu Nông dân sản xuất kinh doanh giỏi cấp TW, cấp tỉnh liên tục từ 2013-2016. Nhiều bằng khen của Ủy Ban Nhân nhân tỉnh Tiền Giang và Bằng khen của Thủ tướng Chính phủ.   

Hiện nay, nhu cầu đòi hỏi tiêu chuẩn của sản phẩm tủ thờ ngày càng cao. Cùng với làng nghề tủ thờ Gò Công, cơ sở Mộc Hai Á không ngừng sáng tạo, lao động miệt mài với tất cả tâm huyết của người làm nghề để mỗi sản phẩm làm ra không chỉ đáp ứng nhu cầu tâm linh và chất lượng thẩm mỹ mà còn phải mang đậm dấu ấn của nền văn hóa truyền thống…Đây là mục tiêu của người làng nghề tủ thờ Gò Công tâm niệm và hướng tới.   
Bài và ảnh Mai Hoa