$(document).ready(function () { $(".validate").validationEngine(); });
Thứ năm, 20-09-2018 | 15:53GMT+7

Nghệ nhân Ưu tú Nguyễn Minh Phú: Đưa nghề điêu khắc Nhân Hiền vang danh cùng dân tộc

TBV - Nghệ nhân Ưu tú Nguyễn Minh Phú là người con của làng Nhân Hiền - quê hương nổi tiếng với làng nghề mộc. Với tài năng và lòng yêu nghề, ông luôn mong muốn gìn giữ và phát triển nghề, cũng như gìn giữ giá trị văn hóa của dân tộc qua từng tác phẩm.
Người con ưu tú của làng nghề Nhân Hiền
 
Một người nghệ nhân tài năng với đôi bàn tay “Vàng” ông đã đạt được nhiều giải thưởng lớn của ngành Thủ công mỹ nghệ Việt Nam: Giải đặc biệt “Golden - V 2004 (giải thưởng sáng tạo kiểu dáng dành cho sản phẩm) và giải đặc biệt “Hội thi sản phẩm thủ công Việt Nam 2010 - Cúp Thăng Long 1.000 năm” với tác phẩm điêu khắc độc nhất vô nhị mang tên “Đài sen”. Bên cạnh đó còn có một số giải thưởng tiêu biểu như: Nghệ nhân bàn tay Vàng của chương trình Nghệ thuật Đông Dương, giải tinh hoa Festival Huế - 2004, giải khuyến khích “Golden V-2005”, giải tinh hoa Việt Nam 2005, giải khuyến khích tại triển lãm Mỹ thuật Ứng dụng Toàn quốc lần thứ nhất với tác phẩm “Tưởng nhớ nhà Vua hóa phật Trần Nhân Tông”….Với những đóng góp cho ngành thủ công mỹ nghệ Việt Nam. Năm 2016, nghệ nhân Nguyễn Minh Phú đã vinh dự được đón nhận danh hiệu Nghệ nhân nhân dân.
 

Nghệ nhân Nguyễn Minh Phú nhận giải thưởng tại Lễ hội làng nghề, phố nghề.
 
 
Đôi bàn tay của người nghệ nhân cũng đã nhuốm màu thời gian, đôi bàn tay ấy đã cùng người nghệ nhân gìn giữ làng nghề ngay từ khi còn thanh niên. Không ai biết thôn Nhân Hiền xã Hiền Giang, huyện Thường Tín (Hà Nội) có nghề từ bao giờ. Ngay cả các cụ cao niên trong làng, chỉ biết sinh ra đã có nghề. Thừa kế tinh hoa nghề điêu khắc truyền thống của cha ông để lại, đến ngày nay, làng nghề đã trở nên nổi tiếng với nhiều sản phẩm nghệ thuật độc đáo. 
 
Theo các cụ ở Nhân Hiền, xưa kia mảnh đất này quy tụ nhiều thợ mộc tài hoa trong việc dựng nhà, cung điện, đình, chùa… từng được triều Lý (1010-1225) mời về kinh đô tham gia xây dựng kinh thành Thăng Long, nghệ nhân Nguyễn Minh Phú chia sẻ. 
 

Tác phẩm Đài Sen của Nghệ nhân Ưu tú Nguyễn Minh Phú đạt giải đặc biệt cúp Thăng Long 1000 năm.
 
 
Với lịch sử nghề lâu đời, các lớp thợ, nghệ nhân đi sau luôn không ngừng tiếp thu những tinh hoa của nghề mà cha ông để lại. Những kỹ thuật chạm khắc ngày càng được nâng cao hơn. Từng đường nét chạm trổ mềm mại, mỗi tác phẩm đều mang “hồn” riêng của người thợ làm ra. Qua đôi bàn tay tài hoa, khối óc sáng  tạo và đôi mắt đầy nghệ thuật, người thợ đã tạo ra những sản phẩm điêu khắc với mẫu mã đa dạng, mang lại giá trị sử dụng cao cho người tiêu dùng. Ngày nay sản phẩm điêu khắc của làng Nhân Hiền không chỉ nổi tiếng trong vùng, các tỉnh trong cả nước mà còn được xuất sang thị trường các nước khác, như: Hàn Quốc, Mỹ, Nhật Bản, Đan Mạch…
 
Ngày nay, đến với làng nghề Nhân Hiền, đâu đâu người ta cũng bắt gặp hình ảnh người thợ cần cù, chăm chỉ, khéo léo đục đẽo, chạm trổ với một nụ cười luôn rạng rỡ trên môi. Người thợ làng Nhân Hiền là thế, tuy khó khăn, vất vả nhưng luôn nở nụ cười trên môi và luôn mong muốn lưu giữ lại ngọn lửa nghề, lưu giữ lại những nét đẹp của cha ông đã để lại, nghệ nhân Phú chia sẻ.
 
Đến với điêu khắc đá
 
Làng Nhân Hiền, đi đến đâu mọi người cũng bắt gặp ‘tiếng đục đẽo’. Có lẽ vậy, mà ông đã yêu cái nghề này từ bao giờ không hay. Từ nhỏ ông đã theo cha và ông nội đi khắp các tỉnh miền Bắc làm điêu khắc, tạc tượng tại các ngôi chùa. Cứ thế trau dồi, học hỏi, ông được cha, ông truyền lại cho nhiều kỹ thuật quý báu để cho ra đời được một tác phẩm đẹp.
 

Làng nghề điêu khắc Nhân Hiền, xã Hiền Giang, huyện Thường Tín, Hà Nội.
 
Để có thể lưu giữ nghề cha ông để lại, đồng thời nâng cao hơn nữa các sản phẩm làm ra. Học hết cấp 3, nghệ nhân Nguyễn Minh Phú lên Hà Nội tiếp tục theo học lớp năng khiếu Mỹ thuật tại Trường Đại học Mỹ thuật. Sau khi học xong, ông quay về làng ứng dụng những gì mình đã học được, thể hiện chúng qua từng sản phẩm ông tạo ra. Tuy nhiên, sản phẩm điêu khắc làm ra từ gỗ đã trở nên bão hòa, rất khó để cạnh tranh được so với các sản phẩm điêu khắc gỗ từ các làng nghề khác, vì gỗ điêu khắc của làng Nhân Hiền không kết hợp với khảm trai như Đồng Kỵ, không sơn son thếp vàng nhưSơn Đồng…mà chỉ được phun sơn bóng. Trong khi đó, nhu cầu thị yếu của khách hàng ngày càng tăng, đòi hỏi sản phẩm chất lượng cao, mẫu mã cầu kỳ, đa dạng…
 
 
Chính trong giai đoạn này, ông đã có cơ duyên đến với điêu khắc đá. Nghệ nhân Phú chia sẻ: Khi điêu khắc gỗ trong thời kỳ  khó cạnh tranh, thì Xí nghiệp Đá quý Thanh Xuân mang đá mềm Pyrophilits từ Quảng Ninh về để ông chế tác thử. Ngay từ những đường nét đầu tiên, ông đã nhận ra đây chính là xu hướng, hướng đi mới cho điêu khắc của Làng. Ngay từ sự thành công đầu tiên của sản phẩm tiếp thêm cho ông động lực để đưa đá vào làm nguyên liệu mới của điêu khắc. 
 
Sau nhiều năm, các sản phẩm của ông trở nên đa dạng, phong phú với nhiều mẫu mã, kiểu dáng. Từ những sản phẩm lớn như: Tượng phật, tượng linh phú, tượng người…đến những đồ vật nhỏ như: Bình, đèn, hộp trang sức…Những sản phẩm điêu khắc từ đá chủ yếu là các sản phẩm nhỏ, hàng kỹ nghệ. Nên để cho ra đời một sản phẩm thường mất rất nhiều thời gian và các công đoạn cần phải làm hết sức tỉ mỉ và công phu, khéo léo chạm, khắc từng chi tiết nhỏ.
 
Các sản phẩm của ông đã đạt đến độ tinh xảo, không chỉ được tiêu thụ tại các tỉnh thành trong nước mà còn được xuất khẩu sang một số nước như: Nhật Bản, Ấn Độ, một số nước Châu Âu…
 
Đối với ông, làm điêu khắc không phải chỉ đơn thuần là giữ nghệ truyền thống của cha ông mà qua đó còn để gửi gắm tâm hồn mình. Tình yêu quê hương, niềm tự hào dân tộc luôn là những tình cảm cao đẹp nhất. Nhờ điêu khắc, ông đã gửi gắm tình yêu đó qua từng sản phẩm. Đặc biệt là tác phẩm “Đài Sen”. Đây là tác phẩm độc nhất vô nhị, được ông sáng tác nhân Đại lễ 1000 năm Thăng Long. có kích thước cao 3,7m; chiều ngang của đế chỗ lớn nhất là 2,7m. Kết cấu gồm 4 phần được chồng lên nhau và kết nối với nhau bởi mộng và ngõng, bao gồm: bệ vuông, đài sen, cột khắc Chiếu dời đô, búp sen. Đế vuông gồm 2 tầng, xung quanh có 304 ô chữ nhật, mỗi ô chạm khắc một đôi rồng tinh xảo. Toàn bộ bệ vuông có 608 con rồng giống nhau về hình dáng, kích thước vô cùng uyển chuyển. Sản phẩm là sự kết hợp giữa nghệ thuật điêu khắc và cái “hồn” của người thợ, thể hiện niềm tự hào về quê hương, đất nước, con người Việt Nam.
 
Với những thành công trên, ông luôn mong muốn các thế hệ trẻ sẽ tiếp nối và làm vẻ vang hơn nữa nghề truyền thống của làng Nhân Hiền. Bên cạnh việc chế tác, ông còn hướng dẫn nhiều thế hệ học trò có nhu cầu học nghề. Theo ông, để trở thành một người thợ điêu khắc giỏi, người thợ cần phải khéo léo, tỉ mỉ, kiên trì. Bên cạnh đó cần phải có sự sáng tạo để làm ra các sản phẩm của riêng mình, chứ không phải dập khuân, máy móc theo những khuân mẫu đã có sẵn trên thị trường. Và điều quan trọng nhất là người thợ đã theo nghề thì cần phải có một tình yêu đối với nghề - đây là yếu tố quan trọng quyết định sự thành công của một người thợ.
 
Chia tay nghệ nhân Nguyễn Minh Phú, chúng tôi chúc ông thật nhiều sức khỏe để cống hiến nhiều hơn nữa cho làng nghề Nhân Hiền nói riêng và làng nghề Việt Nam nói chung. 
Bài và ảnh: Ngô Hằng