$(document).ready(function () { $(".validate").validationEngine(); });
Thứ hai, 18-06-2018 | 14:41GMT+7

Nghệ nhân ưu tú Phan Thị Thuận: Tâm huyết với nghề truyền thống quê hương

TBV - Về xã Phùng Xá, huyện Mỹ Đức (Hà Nội) hôm nay mới thấy sự đổi thay của quê hương dâu tằm tơ đang trên đà phát triển. Đường làng ngõ xóm khang trang, được bê tông hóa; phong cảnh làng quê thanh bình, trù phú; tiếng máy dệt vang khắp xóm thôn, tạo ra những thanh điệu rộn ràng đặc trưng của làng nghề truyền thống nơi đây.
Điều đặc biệt gây ấn tượng với tôi ở làng nghề dâu tằm tơ xã Phùng Xá, đó là những khung cửi dệt, những nong tằm vàng óng, và những bãi dâu xanh mướt ven dòng sông Đáy. Nơi đây có gia đình nghệ nhân ưu tú Phan Thị Thuận đã 4 đời cha truyền con nối về nghề dâu tằm tơ; trồng dâu, nuôi tằm, dệt lụa. Chính gia đình nghệ nhân ưu tú Phan Thị Thuận đã góp phần không nhỏ trong việc gìn giữ làng nghề và phát triển thương hiệu làng nghề xã Phùng Xá nói riêng và huyện Mỹ Đức nói chung vang xa hơn ở trong và ngoài nước.

Tạo thương hiệu Làng nghề

Cũng bởi từ tình yêu quê hương, tuổi thơ lớn lên cùng với việc trồng dâu nuôi tằm, ươm tơ dệt lụa, cộng với kinh nghiệm nhiều năm trong nghề dệt lụa tằm tơ nên nghệ nhân ưu tú Phan Thị Thuận đã ngày càng mở rộng được quy mô sản xuất, giúp đào tạo lao động làng nghề và phát triển thương hiệu nghề tằm tơ Mỹ Đức.
 

Đặc biệt là nghệ nhân Phan Thị Thuận đã nghĩ ra cách biến những con tằm thành người thợ dệt để dệt nên những mền bông tơ tằm độc đáo, tạo tiếng vang cho làng nghề. Sản phẩm của bà làm ra đến đâu, tiêu thụ hết đến đấy. Bên cạnh thị trường trong nước, nghệ nhân Phan Thị Thuận quan tâm, mở rộng thị trường sang nhiều quốc gia trên thế giới.

Nếu việc kéo kén lấy tơ trước đây chỉ làm bằng những con kén nguyên, mới có thể cho ra những sợi tơ tốt, để dệt nên những tấm lụa trơn, mượt và mịn. Còn những con kén, phế kén vỏ thủng đầu của tằm tơ thường bỏ đi và không thể dùng vào việc gì. Bà Thuận thấy đó là một sự lãng phí lớn nên đã cất công nghiên cứu để có thể tận dụng nguồn tơ tằm từ kén phế liệu đó. Bởi theo bà, các con kén này tuy là phế nhưng chất liệu tơ là hoàn toàn đẹp và bền, không kém gì sản phẩm từ con kén nguyên. Do đó, bằng việc lấy công làm lãi, bà Thuận đã phát triển được ngành nghề mới trong việc sản xuất tơ tằm. Bà Phan Thị Thuận đã sử dụng phương thức vê và nối kén bằng tay. Công đoạn này tuy mất nhiều thời gian nhưng lại tạo ra những sợi tơ đều đặn và những gút nối đẹp. Tiếp đó, những cuộn sợi thô được mắc vào những khung cửi gỗ, hoàn toàn truyền thống để có thể cho ra đời những chiếc khăn lụa óng ả. Đối với việc nhuộm màu, bên cạnh việc sử dụng chất liệu màu lấy từ thiên nhiên như truyền thống vẫn làm, bà còn kết hợp với những kỹ thuật hấp, nhuộm hiện đại để tạo nên được những sản phẩm có màu sắc đa dạng mà vẫn giữ được vẻ óng ả, đặc trưng của lụa.
 

Gần đây, nghệ nhân ưu tú Phan Thị Thuận còn cho ra đời những sản phẩm thổ cẩm bằng tơ tằm độc đáo, mang tính mỹ thuật cao, được khách hàng trong nước và quốc tế ưa chuộm, mến mộ. Sản phẩm thổ cẩm bằng tơ tằm là sự hợp tác chặt chẽ giữa cơ cở của bà và nhóm sáng tác mẫu hoa văn dân tộc của các họa sĩ trường Đại học Mỹ thuật Công nghiệp Hà Nội. Với việc lấy cảm hứng dựa trên hoa văn của đồng bào dân tộc ít người ở Việt Nam để tạo ra những mẫu hoa văn mang phong cách hiện đại. 

Từ lụa tơ tằm đến sợi tơ sen

Xuất phát từ lời động viên của Đại biểu quốc hội Trần Thị Quốc Khánh, Ủy viên thường trực Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội, nghệ nhân ưu tú Phan Thị Thuận đã nghiên cứu thử nghiệm mô hình sản xuất sợi từ cuống lá, cuống hoa của cây sen và bước đầu đạt kết quả tốt. Sợi sen thu được rất nhẹ và có mùi thơm tự nhiên. Từ sợi tơ sen sẽ kết hợp với sợi tơ tằm, từng bước sẽ được áp dụng đưa vào sản xuất tại xã Phùng Xá và huyện Mỹ Đức, rồi mở rộng dần ra các xã, các huyện lân cận. 
 

Mô hình này bắt đầu được thực hiện từ tháng 6/2017 đến nay, với đề tài “Nghiên cứu thử nghiệm mô hình sản xuất sợi từ cuống lá sen” và được thực hiện tại Công ty TNHH Dâu tằm tơ Mỹ Đức (xã Phùng Xá, huyện Mỹ Đức, thành phố Hà Nội) mà nghệ nhân ưu tú Phan Thị Thuận là Giám đốc. Đề tài được đăng ký với Viện Kinh tế sinh thái của Liên hiệp Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (thuộc Bộ Khoa học và Công nghệ).

Qua 02 đợt thử nghiệm, đề tài bước đầu thu được một số sản phẩm sợi rút ra từ sen. Kết quả này, sẽ dần hoàn thiện quy trình nghiên cứu sản xuất ra mặt hàng lụa tơ sen. Sợi tơ sen sẽ kết hợp với sợi tơ tằm để áp dụng đưa vào sản xuất thí điểm tại xã Phùng Xá rồi mở rộng ra các địa phương khác trong cả nước.
 

Khi nhận đề tài nghiên cứu thử nghiệm mô hình sản xuất sợi từ cuống lá sen, nghệ nhân ưu tú Phan Thị Thuận luôn nghĩ sẽ cố gắng hết mình để nghiên cứu. Bà quyết định lựa chọn mô hình kéo sợi dệt từ cuống lá sen và đã làm ra được sợi tơ sen, những tấm khăn đầu tiên được làm bằng sợi tơ sen. Sau đó bà tiếp tục thực hiện công đoạn nhuộm ra các màu đỏ, màu hồng…. rồi kết hợp với sợi tơ tằm để tạo ra một dòng sản phẩm mới của làng nghề truyền thống huyện Mỹ Đức. Nghệ nhân ưu tú Phan Thị Thuận luôn mong muốn sẽ sáng tạo ra thật nhiều sản phẩm độc đáo từ tằm tơ và sợi tơ sen; bảo đảm các tiêu chuẩn về môi trường xanh, sạch, đẹp, để phục vụ đời sống người dân.
Bài và ảnh Văn Bình